HoanToan.comHoàn Toàn
Đồ hoạ, ảnh, video và âm thanh miễn phí

Phần mềm sửa ảnh miễn phí: GIMP, darktable làm được gì và điều kiện đi kèm

Sửa ảnh miễn phí bằng phần mềm mã nguồn mở: GIMP cho chỉnh sửa, ghép ảnh; darktable cho ảnh chụp máy ảnh. Làm được gì, vướng gì, cài sao cho an toàn.

Young Vietnamese woman editing product photos on a laptop with a blank screen at a small home desk, bright window light, potted plant, viewed from behind her shoulder

Cần sửa ảnh trên máy tính mà không trả tiền, có hai cái tên mã nguồn mở đáng cài: GIMP để chỉnh sửa, cắt ghép, xoá vật thừa, làm ảnh có nhiều lớp; và darktable để xử lý ảnh chụp từ máy ảnh, nhất là tệp RAW (tệp gốc chưa qua xử lý của máy ảnh). Cả hai miễn phí cho mọi người, kể cả khi bạn dùng ảnh để bán hàng, không quảng cáo, không bắt tạo tài khoản. Điều kiện quan trọng nhất không nằm ở tiền mà ở chỗ tải: chỉ lấy từ trang chính thức của dự án, vì tên hai phần mềm này hay bị trang tải giả mượn.

Đánh đổi thật nằm ở thói quen. Giao diện không giống phần mềm trả phí quen thuộc, một số việc như in ấn hệ màu CMYK hay mở tệp thiết kế phức tạp của phần mềm khác sẽ vướng. Phần dưới đây ghi rõ mỗi lựa chọn làm được gì, giới hạn ở đâu, cài thế nào cho sạch và làm mấy việc hay gặp nhất. Tình trạng phần mềm có thể đổi theo phiên bản, nên kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức trước khi dùng.

Hai phần mềm chính và một lựa chọn dự phòng

Ba cái tên dưới đây đều là dự án mã nguồn mở lâu năm, có cộng đồng đông và ra bản cập nhật đều. Mã nguồn mở nghĩa là mã viết ra phần mềm được công bố, ai cũng xem và góp sửa được; nhờ vậy khó giấu tính năng theo dõi người dùng bên trong.

Lựa chọnHợp với việc gìMiễn phí cho aiGiới hạn, đánh đổiPhần nào trả phí
GIMPCắt ghép, chỉnh màu từng vùng, xoá vật thừa, làm ảnh bìa, ảnh bài đăng có nhiều lớpMọi người, mọi mục đích, kể cả thương mạiGiao diện lạ lúc đầu; hệ màu CMYK cho in ấn chưa mạnh; mở tệp PSD nhiều lớp hiệu ứng có thể saiKhông có gói trả phí; dự án nhận đóng góp tự nguyện
darktableXử lý ảnh RAW, chỉnh hàng loạt ảnh cùng một buổi chụp, quản lý thư viện ảnhMọi người, mọi mục đíchNhiều mô-đun, cần thời gian làm quen; không dành cho cắt ghépKhông có gói trả phí
RawTherapeeXử lý ảnh RAW, dự phòng khi darktable không hợp máy hoặc không hợp mắtMọi người, mọi mục đíchKhông có thư viện quản lý ảnh mạnh như darktableKhông có gói trả phí

Nếu bạn chỉ chụp bằng điện thoại và cần cắt, xoay, chỉnh sáng, công cụ ảnh có sẵn trong hệ điều hành thường đã đủ. GIMP và darktable đáng cài khi việc lặp lại nhiều lần, khi cần làm ảnh cho cửa hàng, hoặc khi bạn muốn tệp gốc nằm trên máy mình chứ không phải trên máy chủ của ai khác.

"Miễn phí" ở đây là miễn phí thế nào

GIMP, darktable và RawTherapee đều phát hành theo giấy phép GPL, một giấy phép phần mềm tự do phổ biến. Với người dùng thường, GPL nói ba điều đáng nhớ: bạn được cài trên bao nhiêu máy tuỳ ý, dùng cho việc cá nhân hay việc kinh doanh đều được, và ảnh bạn làm ra bằng phần mềm là của bạn, phần mềm không giành quyền gì trên đó. Các ràng buộc của GPL chủ yếu nhắm vào người phân phối lại hoặc sửa mã nguồn, không nhắm vào người chỉnh ảnh.

Không quảng cáo, không đòi đăng nhập, không giới hạn số ảnh xuất ra, không đóng dấu chìm lên ảnh. Đây là khác biệt lớn so với nhiều ứng dụng sửa ảnh trên điện thoại có bản miễn phí: loại đó thường chèn quảng cáo, khoá bộ lọc đẹp sau gói trả phí, hoặc đẩy ảnh lên máy chủ để xử lý, nghĩa là ảnh của bạn rời khỏi máy. Bạn trả cho ứng dụng loại đó bằng thời gian xem quảng cáo và một phần dữ liệu.

Cái giá của phần mềm mã nguồn mở là công học. Không có nút "đẹp ngay" làm hộ mọi thứ, tài liệu hướng dẫn chính thức phần lớn bằng tiếng Anh, còn hướng dẫn tiếng Việt do cộng đồng viết nên chất lượng không đều. Dự án sống bằng đóng góp tự nguyện và người làm không công; trang chính thức có mục ủng hộ, bạn góp hay không là tuỳ, phần mềm không vì thế mà bị khoá tính năng.

Cài đặt an toàn trong 15 phút

Rủi ro lớn nhất với phần mềm miễn phí nổi tiếng là trang tải giả: chúng mượn tên dự án, gói kèm phần mềm rác hoặc mã độc vào trình cài đặt (tệp chạy để cài phần mềm lên máy). Làm theo thứ tự này:

  1. Gõ đúng tên dự án vào công cụ tìm kiếm, bỏ qua các kết quả có chữ quảng cáo ở đầu, chọn trang của chính dự án. Trang chính thức không bắt bạn bấm qua nhiều lớp quảng cáo mới tới nút tải.
  2. Chọn đúng bản cho hệ điều hành của máy. Trên Linux, dùng kho phần mềm của bản phân phối là cách sạch nhất.
  3. Nếu trang chính thức có công bố mã kiểm tra tệp, đối chiếu sau khi tải; không biết làm thì ít nhất kiểm tên tệp và dung lượng có khớp với thông tin trên trang.
  4. Khi chạy trình cài đặt, đọc từng màn hình. Bản chính thức không mời cài thêm thanh công cụ, phần mềm diệt virus hay "trình tối ưu máy". Thấy lời mời kiểu đó là bạn đang cầm bản đã bị gói lại, huỷ ngay.
  5. Mở phần mềm, thử với một bản sao của ảnh, không phải ảnh gốc duy nhất.
  6. Bật tự kiểm tra phiên bản mới nếu có, hoặc ghi nhớ quay lại trang chính thức vài tháng một lần. Đừng cập nhật qua cửa sổ bật lên lạ trên trình duyệt.

Trên một số chợ ứng dụng có thể gặp bản đóng gói lại của các dự án này kèm giá tiền hoặc quảng cáo, do bên thứ ba đưa lên. Giấy phép GPL cho phép người khác phân phối lại, nhưng bạn không có lý do gì để trả tiền cho bản không rõ người đóng gói khi bản chính thức vẫn miễn phí.

Tình huống: làm ảnh sản phẩm cho cửa hàng nhỏ

Chị Hương bán đồ gốm handmade qua mạng, chụp sản phẩm bằng điện thoại trên bàn cạnh cửa sổ. Ảnh lúc vàng lúc xanh tuỳ giờ chụp, nền lộ cả góc bếp. Chị muốn bộ ảnh đồng đều, nền sáng, không muốn trả tiền thuê hằng tháng cho phần mềm. Chị cài GIMP từ trang chính thức.

Ngày đầu chị vướng ngay: giao diện nhiều bảng, phím tắt khác thứ chị quen. Chị không học hết mà chỉ học ba việc: cân bằng trắng bằng công cụ chọn điểm xám, cắt khung vuông đúng tỷ lệ, và xoá vết bẩn nhỏ bằng công cụ chữa vết. Việc khó nhất là tách nền, vì cạnh gốm bóng phản chiếu. Chị chọn cách thực tế hơn: chụp lại trên tấm bìa trắng lớn, ánh sáng đều, để chỉ phải chỉnh nhẹ thay vì cắt nền từng ảnh.

Sau hai buổi tối, chị lưu được một quy trình: mở ảnh, chỉnh trắng, cắt vuông, xuất JPEG chất lượng vừa phải cho nhẹ. Ảnh làm ra là của chị, dùng đăng bán thoải mái, không có dấu chìm, không phải nhớ hạn gói. Điều chị rút ra: phần mềm miễn phí không làm hộ khâu chụp, chụp tốt từ đầu tiết kiệm nhiều thời gian chỉnh hơn bất kỳ công cụ nào.

Mấy việc hay gặp và nên làm bằng gì

Chỉnh sáng, màu, cắt khung cho ảnh điện thoại. Công cụ có sẵn của máy là đủ; nếu cần đồng đều cho cả loạt, darktable cho chép thông số chỉnh từ ảnh này sang ảnh khác trong vài cú bấm.

Ảnh RAW từ máy ảnh. darktable hoặc RawTherapee. Chúng chỉnh không phá ảnh gốc: mọi thao tác lưu thành một tệp ghi chú đi kèm, tệp RAW giữ nguyên, muốn quay lại lúc nào cũng được.

Xoá vật thừa, chữa vết, ghép hai ảnh. GIMP, với công cụ chữa vết, nhân bản vùng và mặt nạ lớp. Mặt nạ lớp cho phép giấu một phần ảnh mà không xoá thật, sửa lại được.

Tách nền sản phẩm. GIMP có công cụ chọn tiền cảnh và chọn theo màu; vật có cạnh rõ thì nhanh, tóc hay vật trong suốt thì chậm. Nếu cần nhiều, chụp trên nền trơn ngay từ đầu rẻ công hơn.

Làm mờ biển số, mặt người lạ, địa chỉ trong ảnh. GIMP: chọn vùng rồi áp bộ lọc làm mờ hoặc khối điểm ảnh. Làm trước khi đăng, đừng tin vào nhãn dán che trên ứng dụng mạng xã hội vì có khi chỉ là lớp phủ.

Thu nhỏ ảnh để đăng web, gửi qua tin nhắn. GIMP xuất JPEG hoặc WebP với thanh chọn chất lượng; với ảnh sản phẩm, cạnh dài khoảng một đến hai nghìn điểm ảnh thường là đủ cho màn hình.

Giới hạn nên biết trước khi đổi hẳn

Phần mềm miễn phí giải quyết được phần lớn việc sửa ảnh thường ngày, nhưng có vài chỗ nên biết để khỏi mất công:

  • In ấn chuyên nghiệp: nhà in thường cần tệp CMYK (hệ màu bốn mực in). GIMP làm việc chủ yếu với hệ màu màn hình; cách an toàn là gửi tệp chất lượng cao và nhờ nhà in chuyển, hoặc xin họ in thử một tờ.
  • Tệp của phần mềm khác: GIMP mở được tệp PSD, nhưng lớp điều chỉnh, hiệu ứng lớp và chữ có thể hiện sai. Làm chung với người dùng phần mềm khác thì thống nhất trao đổi bằng PNG, TIFF hoặc PDF.
  • Tính năng tạo ảnh bằng trí tuệ nhân tạo: loại tô lấp vùng bằng mô hình tạo sinh thường nằm ở gói trả phí của phần mềm thương mại. Bản thân GIMP không đi kèm sẵn; có tiện ích do cộng đồng làm, cài thêm thì xem kỹ nguồn.
  • Máy yếu: darktable dùng card đồ hoạ để tăng tốc; máy văn phòng cũ vẫn chạy được nhưng chậm với ảnh lớn. Thử với vài ảnh trước khi xử lý cả buổi chụp.
  • Phông chữ trong ảnh: chèn chữ vào ảnh để bán hàng thì phông chữ cũng cần giấy phép phù hợp, phần mềm miễn phí không gánh hộ chuyện đó.

Không cần chọn phe. Nhiều người dùng phần mềm mã nguồn mở cho phần lớn việc và chỉ thuê dịch vụ in, dịch vụ thiết kế cho đúng phần mình không làm nổi.

Câu hỏi thường gặp

GIMP có thật sự miễn phí khi dùng để làm ảnh bán hàng không?

Có. GIMP phát hành theo giấy phép GPL, cho phép dùng vào mọi mục đích kể cả kinh doanh, và ảnh bạn tạo ra thuộc về bạn. Bạn không phải ghi tên phần mềm lên ảnh. Chỉ nên tải từ trang chính thức và kiểm lại điều kiện hiện hành ở đó.

Tệp RAW là gì và có cần chụp RAW mới dùng darktable không?

RAW là tệp gốc máy ảnh ghi lại, giữ nhiều thông tin sáng tối hơn JPEG nên chỉnh được sâu hơn. darktable mở được cả JPEG, nhưng mạnh nhất với RAW. Nếu bạn chỉ chụp điện thoại ở chế độ thường, công cụ có sẵn hoặc GIMP thường đã đủ.

Làm sao phân biệt trang tải chính thức với trang tải giả?

Trang giả thường có nhiều nút tải to, quảng cáo chen giữa, đòi cài trình tải riêng hoặc mời cài thêm phần mềm khác. Trang chính thức của dự án có tin phát hành, tài liệu, mục ủng hộ, và tệp tải trực tiếp. Nếu nghi, tìm lại bằng đúng tên dự án và so sánh.

Ứng dụng sửa ảnh miễn phí trên điện thoại khác gì phần mềm mã nguồn mở trên máy tính?

Nhiều ứng dụng điện thoại có bản miễn phí kèm quảng cáo, khoá một số bộ lọc sau gói trả phí và có thể đưa ảnh lên máy chủ để xử lý. Phần mềm mã nguồn mở trên máy tính xử lý tại máy, không quảng cáo, đổi lại bạn phải tự học thao tác.

Máy tính cũ có chạy nổi GIMP không?

Thường chạy được với ảnh cỡ vừa, vì GIMP không đòi cấu hình cao. Ảnh rất lớn, nhiều lớp hoặc bộ lọc nặng sẽ chậm. Đóng bớt chương trình khác, làm việc trên bản thu nhỏ khi thử nghiệm, rồi mới áp lên ảnh gốc.

Có nên đóng góp tiền cho dự án mã nguồn mở không?

Không bắt buộc và không đổi được tính năng gì, nhưng các dự án này sống bằng đóng góp tự nguyện. Nếu phần mềm giúp bạn kiếm tiền, góp một khoản nhỏ qua mục ủng hộ trên trang chính thức là cách giữ cho nó tiếp tục được cập nhật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138