Nghe nhạc sống, xem biểu diễn mà không mất vé thì có ba nguồn đều đặn nhất: buổi biểu diễn báo cáo, buổi thi, hoà nhạc của học sinh sinh viên các trường nghệ thuật, nhiều buổi mở cho công chúng; sân khấu ngoài trời ở phố đi bộ, quảng trường, công viên do cơ quan văn hoá tổ chức dịp lễ, cuối tuần; và các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống sinh hoạt định kỳ, thường chào đón người đến nghe. Điều kiện quan trọng nhất: buổi trong khán phòng thường cần vé mời hoặc đăng ký trước, số chỗ có hạn, và gần như luôn cấm ghi âm, ghi hình để đăng lại.
Hoà nhạc miễn phí không phải bản kém của hoà nhạc bán vé. Buổi báo cáo của sinh viên là kết quả nhiều tháng tập luyện, có thầy cô ngồi nghe; sân khấu ngoài trời nhiều khi có những đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp. Phần dưới đi qua nơi có biểu diễn miễn phí, cách nhận vé mời đúng kênh, phép lịch sự trong khán phòng, đưa trẻ đi nghe nhạc sao cho trẻ thích, và mấy kiểu vé mời bị bán lại hoặc giả mạo. Lịch, chương trình cụ thể luôn theo thông báo của đơn vị tổ chức.
Nơi có biểu diễn miễn phí và cách vào nghe
Bảng dưới đặt cạnh nhau các nguồn biểu diễn không thu vé, cách vào nghe và điều cần lưu ý ở mỗi nơi.
| Nguồn biểu diễn | Thường có gì | Cách vào nghe | Giới hạn, đánh đổi |
|---|---|---|---|
| Trường nghệ thuật: buổi báo cáo, buổi thi, hoà nhạc học kỳ | Độc tấu, song tấu, dàn nhạc, hợp xướng, nhạc cụ dân tộc | Tự do hoặc vé mời phát trước tại trường | Lịch ra sát ngày, chỗ ngồi ít |
| Sân khấu ngoài trời dịp lễ, cuối tuần | Ca nhạc, múa, kịch ngắn, nghệ thuật dân gian | Tự do, đứng hoặc ngồi tại chỗ | Đông, ồn, phụ thuộc thời tiết |
| Câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống | Hát dân ca, nhạc cụ dân tộc, sân khấu truyền thống | Đến nghe theo giờ sinh hoạt, hỏi trước | Không gian nhỏ, có nơi góp quỹ tự nguyện |
| Trung tâm văn hoá, viện văn hoá nước ngoài | Hoà nhạc thính phòng, nhạc đương đại, giao lưu nghệ sĩ | Đăng ký trước, giới hạn chỗ | Hết chỗ nhanh, kiểm tra túi ở cổng |
| Thư viện, bảo tàng | Hoà nhạc nhỏ kèm triển lãm, giới thiệu sách | Tự do hoặc đăng ký | Quy mô nhỏ, ít buổi |
| Buổi tổng duyệt mở cửa | Chương trình lớn trước đêm chính | Hiếm, chỉ khi đơn vị thông báo công khai | Có thể dừng giữa chừng để chỉnh |
Đây là các kiểu điều kiện thường gặp chứ không phải lịch của nơi nào cụ thể. Kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của trường, nhà hát, trung tâm văn hoá trước khi đi, nhất là chuyện có cần vé mời hay không.
Buổi biểu diễn của trường nghệ thuật: kho nhạc sống ít người biết
Vì sao có buổi miễn phí. Học sinh sinh viên nghệ thuật cần biểu diễn trước khán giả thật để trưởng thành; buổi báo cáo, buổi thi tốt nghiệp là một phần chương trình học, và nhiều trường mở cửa cho công chúng vào nghe.
Chất lượng không hề tệ. Người biểu diễn đã tập nhiều tháng cho đúng buổi đó, thường có thầy cô hướng dẫn kỹ. Bạn được nghe những tác phẩm ít khi xuất hiện trong các chương trình bán vé đại chúng.
Tìm lịch ở đâu. Trang chính thức của trường hoặc khoa, bảng tin trong trường, nhóm phụ huynh và cựu học sinh. Lịch thường ra sát ngày vì phụ thuộc lịch thi.
Điều kiện riêng. Buổi thi có hội đồng chấm nên khán giả phải giữ im lặng tuyệt đối, không ra vào giữa bài. Có buổi giới hạn người ngoài vì phòng nhỏ; nếu được báo là hết chỗ, nhận lời và chờ buổi sau.
Ủng hộ người biểu diễn. Vỗ tay đúng lúc, giữ yên lặng, không đánh giá chê bai thành tiếng. Với nhiều sinh viên, một khán phòng chăm chú là món quà lớn hơn bất cứ thứ gì.
Nhận vé mời đúng kênh trong 15 phút
Với các buổi cần vé mời hoặc vé 0 đồng, phần lớn rắc rối đến từ việc nhận vé sai chỗ. Làm theo trình tự:
- Tìm thông báo trên trang chính thức của đơn vị tổ chức: nhà hát, trường, trung tâm văn hoá.
- Đọc kỹ cách phát vé: phát tại quầy vào một ngày cố định, đăng ký trực tuyến, hay xếp hàng trước giờ diễn.
- Xem giới hạn mỗi người được mấy vé, vé có ghi tên hay không, có cần mang giấy tờ đối chiếu không.
- Nếu đăng ký trực tuyến, đi từ trang chính thức sang trang đăng ký, chỉ khai tên và cách liên lạc.
- Lưu vé hoặc thư xác nhận, chụp màn hình, ghi giờ mở cửa khán phòng.
- Không chuyển tiền cho bất kỳ ai bán lại vé mời, không đọc mã xác nhận cho người lạ.
Nhận vé mà không đi được thì trả lại hoặc báo ban tổ chức. Vé mời dư ra ở hàng ghế trống là lý do nhiều nơi chuyển sang thu tiền giữ chỗ cho những lần sau.
Phép lịch sự trong khán phòng
Nghe hoà nhạc có vài quy ước mà người lần đầu đi hay lúng túng. Biết trước để thoải mái:
- Đến trước giờ diễn mười lăm phút. Nhiều khán phòng không cho vào khi bài đang diễn ra, phải chờ tới lúc chuyển tiết mục.
- Tắt chuông điện thoại hẳn, không chỉ để rung; tiếng rung trong khán phòng yên tĩnh vẫn nghe rõ.
- Vỗ tay khi cả tác phẩm kết thúc. Một số tác phẩm có nhiều chương, giữa các chương thường không vỗ tay; không chắc thì chờ người xung quanh.
- Không ghi âm, ghi hình, chụp đèn nháy trừ khi ban tổ chức cho phép. Bản ghi đăng lên mạng có thể vi phạm quyền của tác giả và người biểu diễn.
- Ra ngoài giữa buổi thì chờ lúc chuyển tiết mục, đi nhẹ, không băng ngang trước mặt người khác khi nhạc đang chơi.
Ở sân khấu ngoài trời, quy ước thoải mái hơn: có thể đứng, đi lại, chụp ảnh không làm phiền người khác. Vẫn nên giữ khoảng cách với khu kỹ thuật, dây điện, loa, và mang rác về khi tan.
Đưa con đi nghe nhạc sống lần đầu
Chị Hương có con gái bảy tuổi đang học đàn, muốn cho con nghe một buổi hoà nhạc thật. Chị theo dõi trang của một trường nghệ thuật trong thành phố, thấy buổi báo cáo của lớp nhạc cụ, vào cửa tự do, không cần vé. Chị chọn buổi chiều cuối tuần, đến sớm ngồi gần lối ra để có thể dẫn con ra ngoài nếu bé mệt. Trước hôm đi, chị kể cho con về những nhạc cụ sẽ có và dặn chỉ vỗ tay khi người biểu diễn cúi chào. Giữa buổi, bé bắt đầu cựa quậy, chị đợi chuyển tiết mục rồi đưa con ra hành lang nghỉ một lúc. Về nhà, bé kể mãi về cây đàn to nhất sân khấu; chị không hỏi con nhớ được bài nào, chỉ hỏi con thích âm thanh nào.
Cách chị Hương làm có ba điểm đáng học: chọn buổi ngắn của trường thay vì đêm hoà nhạc dài, ngồi gần lối ra, và nói chuyện với con trước khi đi. Trẻ nhỏ thường chịu ngồi yên được một quãng ngắn; một buổi dễ chịu sẽ khiến trẻ muốn đi lần sau, còn một buổi bị ép ngồi im ba tiếng có thể làm trẻ sợ khán phòng.
Nhiều nơi có quy định độ tuổi tối thiểu cho buổi hoà nhạc trong khán phòng. Đọc kỹ thông báo, và nếu thấy chương trình không hợp với trẻ, chọn sân khấu ngoài trời nơi trẻ được tự do hơn.
Sân khấu ngoài trời và câu lạc bộ truyền thống: nghe sao cho trọn
Sân khấu ngoài trời dịp lễ, cuối tuần thường là chương trình tổng hợp, mỗi tiết mục vài phút, khán giả đến rồi đi tự do. Muốn nghe trọn, đến sớm chọn chỗ không quá sát loa, tránh đứng ở lối đi của đoàn biểu diễn và khu kỹ thuật. Mang nước, mũ, áo mỏng; với trẻ nhỏ, tai nghe chống ồn cho trẻ giúp bé không hoảng khi âm lượng lớn.
Câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống thì khác hẳn: không gian nhỏ, người hát người đàn ngồi gần khán giả, nhiều người lớn tuổi đã gắn bó hàng chục năm. Đến đó, bạn nên chào hỏi người phụ trách, ngồi nghe trọn một buổi, và nếu muốn hỏi về làn điệu, nhạc cụ thì chờ lúc nghỉ. Những câu lạc bộ như vậy thường vui khi có người trẻ tới nghe, có nơi còn mở lớp tập cho người mới, miễn phí hoặc góp quỹ nhỏ.
Nếu muốn chụp ảnh, quay vài giây làm kỷ niệm, xin phép trước. Nghệ nhân lớn tuổi có người thích được chụp, có người không; tôn trọng ý họ là cách giữ cánh cửa luôn mở cho người đến sau.
Vé mời bị bán lại và trang nhận vé giả
Những buổi biểu diễn miễn phí có nghệ sĩ nổi tiếng thường kéo theo người bán lại vé mời và trang giả mạo. Dấu hiệu cần dừng tay:
- Rao bán vé mời đã ghi rõ "không bán", kèm lời hứa "vé ghế đẹp".
- Trang nhận vé có tên gần giống nhà hát, đơn vị tổ chức, đòi đăng nhập tài khoản mạng xã hội hoặc khai số thẻ ngân hàng.
- Đòi "phí giao vé", "phí giữ chỗ" cho vé đã ghi là miễn phí.
- Tin nhắn báo bạn "trúng vé" cho một buổi bạn chưa từng đăng ký.
Khi nghi ngờ, quay về trang chính thức của đơn vị tổ chức để đối chiếu, hoặc gọi số liên hệ ghi trên trang đó. Nếu đã chuyển tiền cho kẻ mạo danh, liên hệ ngân hàng để tra soát và báo công an qua số 113.
Cách phòng xa đơn giản nhất là chỉ theo dõi vài nguồn chính thức quen thuộc và bỏ qua mọi lời mời vé tìm đến bạn qua tin nhắn riêng.
Câu hỏi thường gặp
Buổi biểu diễn của sinh viên nhạc viện có cho người ngoài vào nghe không?
Nhiều buổi báo cáo, buổi thi, hoà nhạc học kỳ của các trường nghệ thuật mở cho công chúng, có buổi tự do, có buổi cần vé mời. Một số buổi giới hạn người ngoài vì phòng nhỏ. Theo dõi trang chính thức của trường để biết lịch và điều kiện.
Có được ghi âm buổi hoà nhạc miễn phí để nghe lại không?
Thường không được, trừ khi ban tổ chức cho phép. Bản ghi đăng lên mạng có thể vi phạm quyền của tác giả và người biểu diễn. Một số đơn vị tự ghi hình rồi đăng lại trên kênh chính thức; nghe bản đó là cách đúng.
Khi nào thì vỗ tay trong buổi hoà nhạc?
Thường vỗ tay khi cả tác phẩm kết thúc và người biểu diễn hạ nhạc cụ hoặc cúi chào. Giữa các chương của một tác phẩm dài, khán giả thường giữ im lặng. Không chắc thì chờ người xung quanh vỗ tay trước.
Đưa trẻ nhỏ đi nghe hoà nhạc trong khán phòng được không?
Tuỳ quy định độ tuổi của từng buổi. Nếu được vào, chọn buổi ngắn, ngồi gần lối ra, nói chuyện với trẻ trước khi đi và đưa trẻ ra ngoài lúc chuyển tiết mục nếu trẻ mệt. Sân khấu ngoài trời thường dễ chịu hơn với trẻ nhỏ.
Thấy người rao bán vé mời hoà nhạc miễn phí trên mạng có nên mua không?
Không nên. Vé mời thường không được phép bán lại, có nơi ghi tên và đối chiếu ở cửa, và nhiều tin rao là lừa đảo. Nhận vé qua kênh chính thức của đơn vị tổ chức, hết vé thì chờ buổi sau.
Câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống có cho người ngoài đến nghe không?
Nhiều câu lạc bộ chào đón người đến nghe trong giờ sinh hoạt, vì đó cũng là cách giữ nghề. Hỏi trước ban chủ nhiệm về giờ giấc và quy định, có nơi góp quỹ tự nguyện để thuê chỗ, mua nước.