HoanToan.comHoàn Toàn
Công cụ miễn phí cho đời sống hằng ngày

Ghi chép chi tiêu gia đình miễn phí: GnuCash, HomeBank, bảng tính và điều kiện đi kèm

Sổ thu chi gia đình không tốn tiền, không quảng cáo, không gửi dữ liệu ngân hàng cho ai: GnuCash, HomeBank, bảng tính tự lập, chọn cái nào và giữ thói quen ra sao.

Young Vietnamese couple at a small wooden dining table in the evening, sorting paper receipts into piles beside a closed laptop and a calculator, warm lamp light, overhead angle

Muốn biết tiền nhà mình đi đâu mỗi tháng mà không trả phí ứng dụng, không xem quảng cáo, không giao thông tin ngân hàng cho bên thứ ba, bạn có ba lựa chọn miễn phí: bảng tính tự lập trong LibreOffice Calc, HomeBank (phần mềm quản lý tài chính cá nhân mã nguồn mở, giao diện đơn giản) và GnuCash (phần mềm kế toán mã nguồn mở theo nguyên tắc ghi sổ kép, mạnh nhưng khó hơn). Điều kiện quan trọng nhất: cả ba chạy trên máy tính và để dữ liệu trong tệp của bạn, nên không có gì tự động lấy giao dịch từ ngân hàng; bạn tự nhập, hoặc tự tải sao kê về rồi nhập.

Ứng dụng chi tiêu trên điện thoại có bản miễn phí thì nhiều, tiện vì nhập ngay khi trả tiền, nhưng thường kèm quảng cáo, giới hạn số tài khoản hay số danh mục, và có cái đề nghị kết nối thẳng với tài khoản ngân hàng. Bài này không so hãng; nó giúp bạn chọn công cụ mở hợp với tính mình và giữ thói quen ghi chép qua tháng thứ ba, mốc mà phần lớn người bỏ cuộc. Điều kiện phát hành của phần mềm có thể đổi, nên trước khi cài, bạn kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của từng dự án.

Ba công cụ mở và kiểu người hợp với từng cái

Không có công cụ nào hợp mọi nhà. Câu hỏi đúng là bạn chịu bỏ ra bao nhiêu phút mỗi tuần và cần biết chi tiết tới đâu.

Công cụHợp với aiĐiểm mạnhĐánh đổiPhần trả phí
Bảng tính tự lập trong LibreOffice CalcNgười thích tự thiết kế, nhà ít khoản chiLinh hoạt tuyệt đối, ai cũng mở đượcTự làm công thức, dễ sai khi sửa vộiKhông có
HomeBankGia đình muốn có biểu đồ, ngân sách theo danh mục mà không học kế toánGiao diện gọn, nhập sao kê dạng CSV, báo cáo theo thángÍt người dùng ở Việt Nam, tài liệu tiếng Việt hiếmKhông có; dự án nhận ủng hộ tự nguyện
GnuCashNgười muốn sổ sách chặt, có hộ kinh doanh nhỏ, nhiều tài khoản và khoản vayGhi sổ kép, theo dõi nợ, tài sản, nhiều loại tiềnPhải hiểu khái niệm tài khoản nợ, có; tuần đầu khá vất vảKhông có
Ứng dụng chi tiêu trên điện thoại có bản miễn phíNgười cần nhập ngay khi trả tiềnNhanh, tiệnQuảng cáo, giới hạn tính năng, dữ liệu trên máy chủ của hãngGói trả phí cho đồng bộ, báo cáo nâng cao

Nếu chưa từng ghi chép, bắt đầu bằng bảng tính; ba tháng sau thấy thiếu biểu đồ, thiếu ngân sách thì chuyển sang HomeBank. GnuCash đáng học khi bạn có hộ kinh doanh, khoản vay trả góp, hay muốn sổ sách gia đình cân đối đến từng đồng.

Lập sổ chi tiêu bằng bảng tính trong 15 phút

Bảng tính đơn giản nhất chỉ cần năm cột. Đừng thiết kế đẹp trước khi đã ghi đủ một tháng.

  1. Cài LibreOffice từ trang chính thức của dự án nếu máy chưa có bộ văn phòng, mở Calc, tạo tệp mới tên “Thu chi nhà mình”.
  2. Đặt năm cột: ngày, khoản, số tiền, danh mục, người chi.
  3. Liệt kê tối đa tám danh mục: ăn uống, điện nước, nhà ở, đi lại, học hành, sức khoẻ, hiếu hỉ, khác; nhiều hơn là rối.
  4. Nhập mọi khoản chi của tuần trước từ trí nhớ, sao kê ngân hàng, hoá đơn còn giữ; chấp nhận thiếu vài khoản tiền mặt nhỏ.
  5. Tạo một trang tổng hợp dùng hàm tính tổng theo điều kiện cho từng danh mục; LibreOffice có hướng dẫn chính thức cho hàm này.
  6. Lưu tệp ở định dạng mở ODS, và mỗi cuối tháng chép một bản ra ổ rời hoặc thư mục sao lưu.
  7. Đặt lời nhắc tối chủ nhật để nhập chi tiêu của tuần, mười phút là đủ.

Đừng đặt mật khẩu ngân hàng, số thẻ hay mã đăng nhập vào bảng tính chi tiêu. Nếu tệp có thông tin nhạy cảm như khoản vay, lương, dùng chức năng đặt mật khẩu khi lưu tệp của LibreOffice.

GnuCash và HomeBank: cài một lần, dùng nhiều năm

GnuCash là phần mềm kế toán mã nguồn mở theo giấy phép GPL, chạy trên Windows, macOS và Linux. Nó ghi sổ theo nguyên tắc kép: mỗi khoản tiền đi ra từ một tài khoản và đi vào một tài khoản khác, ví dụ từ “Ví tiền mặt” sang “Chi phí ăn uống”. Nghe như việc của kế toán, nhưng chính nguyên tắc này giúp sổ không bao giờ lệch: số dư tài khoản ngân hàng trong GnuCash phải khớp với sao kê, không khớp là biết ngay có khoản quên ghi. GnuCash hỗ trợ đồng Việt Nam và nhiều loại tiền, theo dõi được khoản vay, trả góp, tài sản.

HomeBank cũng là phần mềm mã nguồn mở theo giấy phép GPL, tập trung vào tài chính cá nhân và gia đình. Nó dễ hơn GnuCash: bạn tạo tài khoản, nhập giao dịch, gán danh mục, đặt ngân sách theo tháng, xem biểu đồ. Cả hai đều nhập được sao kê dạng tệp CSV hoặc OFX; sao kê ngân hàng ở dạng bảng tính thì lưu lại thành CSV trước. Việc này đỡ phải gõ tay từng giao dịch, dù gán danh mục vẫn do bạn làm.

Điều kiện chung: không quảng cáo, không tài khoản trực tuyến, không gói trả phí. Dữ liệu là tệp trên máy bạn, nên sao lưu là việc của bạn. Phiên bản cho điện thoại không phải là trọng tâm của các dự án này; nếu cần ghi ngay khi trả tiền, ghi tạm vào ghi chú điện thoại rồi nhập máy tính cuối tuần. Tải từ trang chính thức, kiểm lại điều kiện hiện hành trước khi cài.

Lập ngân sách tháng: chia tiền trước khi tiêu

Ghi chép cho biết tiền đã đi đâu; ngân sách quyết định tiền sẽ đi đâu. Sau hai ba tháng ghi đủ, bạn có số liệu thật để đặt hạn mức cho từng danh mục thay vì đoán. Cách dễ làm nhất với gia đình là chia thu nhập thành ba phần ngay ngày nhận lương: phần chi cố định như tiền nhà, điện nước, học phí; phần chi linh hoạt như ăn uống, đi lại, hiếu hỉ; và phần để dành, kể cả khoản dự phòng ốm đau.

Trong bảng tính, thêm một cột hạn mức cạnh mỗi danh mục ở trang tổng hợp, và một cột còn lại bằng hạn mức trừ đã chi. HomeBank có sẵn chức năng ngân sách theo danh mục, hiện ngay danh mục nào đã vượt. GnuCash cũng có phần lập ngân sách, kèm báo cáo so sánh dự kiến với thực chi.

Đừng đặt ngân sách quá chặt ngay tháng đầu; vượt liên tục làm người ta nản và bỏ. Đặt bằng mức chi trung bình của ba tháng vừa ghi, rồi mỗi tháng giảm nhẹ một hai danh mục mà cả nhà đồng ý. Ngân sách là thoả thuận trong nhà, không phải con số một người tự đặt cho người khác.

Tình huống: vợ chồng trẻ không biết lương đi đâu

Hằng và chồng cưới được một năm, hai người cùng đi làm, cuối tháng tài khoản nào cũng gần cạn mà không nhớ đã chi gì lớn. Hằng cài thử một ứng dụng chi tiêu miễn phí trên điện thoại, được hai tuần thì bỏ vì quảng cáo hiện mỗi lần mở, còn chồng thì không chịu cài.

Hằng chuyển sang một tệp bảng tính chung, hai người nhập vào tối chủ nhật, mỗi người tải sao kê tài khoản của mình rồi chép giao dịch sang. Vướng ở chỗ nhiều khoản chuyển khoản chỉ ghi tên người nhận, không nhớ là tiền gì; họ thêm thói quen ghi nội dung chuyển khoản rõ ràng từ lúc trả. Vướng thứ hai là tiền mặt đi chợ; họ quy ước rút một khoản cố định mỗi tuần cho đi chợ, ghi một dòng duy nhất.

Sau ba tháng, bảng tổng hợp cho thấy khoản lớn nhất ngoài tiền nhà là ăn ngoài và gọi đồ ăn, gần bằng tiền điện nước cộng học thêm tiếng Anh của Hằng. Hai người không cấm ăn ngoài, chỉ đặt hạn mức tuần. Sang tháng thứ tư, Hằng chuyển dữ liệu sang HomeBank để có biểu đồ và ngân sách theo danh mục. Chi phí phần mềm vẫn bằng không.

Bài học không nằm ở phần mềm: điều làm sổ chi tiêu sống được là một giờ cố định mỗi tuần và quy ước ghi chung, ai nhập gì, nhập lúc nào.

Giữ thói quen ghi chép qua tháng thứ ba

Ghi đủ hơn ghi đúng. Thiếu vài chục nghìn tiền gửi xe không sao; bỏ ghi cả tuần mới làm sổ vô nghĩa. Mục tiêu tháng đầu là thói quen, không phải từng đồng.

Ít danh mục. Mười lăm danh mục thì mỗi lần ghi phải nghĩ, nghĩ nhiều thì bỏ. Tám danh mục là đủ để thấy tiền đi đâu.

Ghi theo lô. Ghi một lần mỗi tuần từ sao kê và hoá đơn nhanh hơn ghi từng lần chi, và ít khiến bạn ngán.

Nhìn số, đừng tự trách. Bảng chi tiêu là tấm gương, không phải bản án. Thấy khoản lớn bất ngờ thì bàn cách giảm, không đổ lỗi cho nhau trong nhà.

Xem lại mỗi tháng một lần. Ngồi cùng nhau mười lăm phút cuối tháng, so với tháng trước, đặt một mục tiêu nhỏ cho tháng sau. Không có buổi xem lại này, việc ghi chép mất ý nghĩa sau vài tháng.

Cẩn thận với dữ liệu tài chính khi dùng công cụ miễn phí

Sổ chi tiêu chứa thu nhập, nợ, thói quen tiêu dùng của cả nhà, thứ mà kẻ lừa đảo rất muốn có. Mấy nguyên tắc nên giữ:

  • Không đưa tên đăng nhập, mật khẩu ngân hàng cho bất kỳ ứng dụng ghi chép nào không do ngân hàng phát hành.
  • Cẩn thận với ứng dụng “quản lý tài chính miễn phí” đòi quyền đọc tin nhắn để tự lấy biến động số dư; quyền đó cũng cho đọc mã xác thực ngân hàng.
  • Tải sao kê từ ứng dụng hoặc trang chính thức của ngân hàng, xoá tệp sao kê khỏi thư mục tải xuống sau khi nhập xong.
  • Tệp sổ chi tiêu nên đặt mật khẩu nếu máy tính dùng chung.
  • Tin nhắn mời “tư vấn tài chính miễn phí”, “gói quản lý tiền thông minh” kèm đường dẫn lạ thì bỏ qua.

Nếu lỡ cung cấp thông tin ngân hàng và phát hiện giao dịch lạ, gọi ngay ngân hàng để khoá tài khoản, đổi mật khẩu, và trình báo công an qua số 113 khi tiền đã bị chiếm đoạt.

Câu hỏi thường gặp

GnuCash có khó dùng với người không học kế toán không?

Tuần đầu sẽ hơi khó vì phải làm quen với cách ghi mỗi khoản đi từ tài khoản này sang tài khoản khác. Sau khi quen, chính cách ghi đó giúp sổ luôn khớp với số dư ngân hàng. Dự án có tài liệu hướng dẫn chính thức và ví dụ cho người mới.

HomeBank có miễn phí và có tiếng Việt không?

HomeBank là phần mềm mã nguồn mở, miễn phí, không quảng cáo và không có gói trả phí. Mức độ dịch sang tiếng Việt có thể chưa đầy đủ và thay đổi theo phiên bản, nên kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của dự án trước khi cài.

Có phần mềm miễn phí nào tự lấy giao dịch từ ngân hàng Việt Nam không?

Các công cụ mã nguồn mở nêu trong bài không tự kết nối ngân hàng; bạn tải sao kê rồi nhập. Dịch vụ nào đề nghị nhận tên đăng nhập, mật khẩu ngân hàng để tự lấy giao dịch thì cân nhắc rất kỹ, và tuyệt đối không cung cấp mã xác thực.

Bảng tính chi tiêu nên lưu ở định dạng nào?

Định dạng ODS của LibreOffice là định dạng mở, lưu lâu năm vẫn đọc được bằng nhiều phần mềm. Nếu cần gửi cho người dùng bộ văn phòng khác, xuất thêm một bản theo định dạng họ dùng, nhưng giữ bản ODS làm bản gốc.

Hộ kinh doanh nhỏ có dùng GnuCash thay phần mềm kế toán được không?

GnuCash đủ để theo dõi thu chi, công nợ, tồn quỹ của hộ kinh doanh nhỏ. Tuy nhiên, việc kê khai thuế, hoá đơn điện tử và sổ sách theo quy định có yêu cầu riêng; hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán để biết sổ tự ghi đáp ứng tới đâu.

Ghi chi tiêu bằng giấy bút có kém hơn phần mềm không?

Không hẳn. Sổ giấy miễn phí, không cần máy, hợp với người lớn tuổi hoặc người ít chi tiêu. Điểm yếu là khó cộng theo danh mục và khó xem lại nhiều tháng. Nhiều nhà ghi giấy hằng ngày rồi cuối tuần mới nhập vào bảng tính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138