HoanToan.comHoàn Toàn
Học công nghệ và kỹ năng số miễn phí

Học Git miễn phí: sách Pro Git chính thức, công cụ đi kèm và nơi lưu kho mã

Học quản lý phiên bản bằng Git không tốn tiền: sách Pro Git đọc miễn phí, giao diện đồ hoạ đi kèm, nơi lưu kho mã miễn phí và điều kiện, giới hạn của từng nơi.

Young Vietnamese developer seen from behind at a standing desk by a large window, laptop with a blank screen, sticky notes without writing on the wall, bright midday light, wide shot

Git là phần mềm quản lý phiên bản mã nguồn mở, miễn phí cho mọi mục đích, và nguồn học chuẩn nhất của nó cũng miễn phí: sách Pro Git được đăng trên trang chính thức của dự án, đọc trực tuyến hoặc tải về, theo giấy phép Creative Commons cho chia sẻ phi thương mại; tài liệu tham khảo từng lệnh đi kèm khi cài Git; và giao diện đồ hoạ đơn giản có sẵn trong bộ cài. Muốn đưa kho mã lên mạng, bạn có gói miễn phí của các nền tảng lưu kho mã (giới hạn dung lượng, tính năng) hoặc nơi do tổ chức phi lợi nhuận vận hành như Codeberg, dành cho dự án mã nguồn mở. Điều kiện quan trọng nhất: kho công khai thì ai cũng đọc được, nên tuyệt đối không đưa mật khẩu, khoá truy cập hay dữ liệu cá nhân vào.

Git không chỉ cho lập trình viên. Người viết tài liệu kỹ thuật, nhóm làm luận văn, người dựng trang web tĩnh đều hưởng lợi khi có lịch sử thay đổi, quay lại bản cũ, làm chung không đè lên nhau. Phần dưới là nguồn học, nơi lưu kho, điều kiện từng thứ và lộ trình. Điều kiện các dịch vụ có thể đổi, nên kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức trước khi dùng.

Học và dùng Git: thứ gì miễn phí, điều kiện ra sao

Bảng tách phần học, phần công cụ và phần lưu trữ, vì điều kiện của chúng khác nhau rất nhiều.

Thứ cầnLựa chọn miễn phíĐiều kiệnGiới hạn hoặc phần trả phí
Phần mềm GitBộ cài chính thức cho các hệ điều hành phổ biến; có sẵn trong kho phần mềm LinuxMã nguồn mở, dùng cho mọi mục đíchKhông có
Sách họcPro Git trên trang chính thức của dự ánĐọc, tải miễn phí; giấy phép chia sẻ phi thương mại, ghi nguồnBản in có bán, không bắt buộc
Giao diện đồ hoạCông cụ đồ hoạ đi kèm bộ cài; một số trình soạn mã nguồn mở có tích hợp GitMiễn phíGiao diện mộc
Lưu kho trên mạngGói miễn phí của nền tảng lưu kho mã thương mạiCần tài khoản; điều khoản của nền tảngGiới hạn dung lượng, phút chạy tự động, số người cộng tác ở kho riêng tư tuỳ nơi
Lưu kho phi lợi nhuậnCodebergDành cho dự án tự do, mã nguồn mởKhông dành cho kho riêng tư phục vụ kinh doanh
Tự dựng máy chủ kho mãPhần mềm mã nguồn mở như Forgejo, GiteaMiễn phí phần mềmBạn tự lo máy chủ, sao lưu, bảo mật

Để học, bạn chỉ cần dòng đầu và dòng thứ hai. Kho trên máy tính của bạn đã là một kho Git đầy đủ, không cần mạng.

Sách Pro Git: đọc phần nào trước

Vì sao chọn sách này. Pro Git do người trong cộng đồng Git viết, được dự án chọn đăng trên trang chính thức, cập nhật qua nhiều lần tái bản. Sách giải thích cả “làm thế nào” lẫn “vì sao”, nhất là phần Git lưu dữ liệu ra sao, điều mà nhiều video ngắn bỏ qua khiến người học hoảng khi gặp xung đột.

Bản dịch. Sách có bản dịch sang nhiều ngôn ngữ do cộng đồng làm, mức độ hoàn thiện khác nhau. Nếu bản tiếng Việt chưa đủ chương, đọc song song với bản tiếng Anh; thuật ngữ nên giữ nguyên tiếng Anh vì lệnh và thông báo lỗi đều là tiếng Anh.

Thứ tự đọc cho người mới. Chương mở đầu để hiểu khái niệm, chương những điều cơ bản để làm việc hằng ngày, chương nhánh để làm việc song song. Phần làm việc với kho từ xa đọc khi bắt đầu đưa lên mạng. Phần nội tại của Git để dành khi đã dùng vài tháng.

Tài liệu tham khảo lệnh. Mỗi lệnh có trang hướng dẫn mở bằng tham số help. Khi đã biết lệnh mình cần, đây là chỗ tra chính xác nhất cho đúng phiên bản bạn cài.

Giấy phép. Bạn được chia sẻ sách, dịch, trích dẫn có ghi nguồn cho mục đích phi thương mại. In ra bán hay đưa vào khoá học thu phí thì cần đọc kỹ điều khoản giấy phép.

Bắt đầu trong 15 phút: kho Git đầu tiên trên máy

Không cần tài khoản ở đâu cả. Làm với một thư mục tài liệu hay mã nhỏ của bạn.

  1. Tải Git từ trang chính thức của dự án (tìm đúng tên “Git”), hoặc cài từ kho phần mềm nếu dùng Linux; không tải từ trang tổng hợp phần mềm.
  2. Mở cửa sổ dòng lệnh, khai báo tên và địa chỉ thư điện tử sẽ ghi vào lịch sử; có thể dùng địa chỉ riêng cho việc này để không lộ thư cá nhân.
  3. Vào thư mục dự án, khởi tạo kho, xem trạng thái để thấy Git nhận ra những tệp nào.
  4. Tạo tệp liệt kê những thứ Git phải bỏ qua: tệp mật khẩu, tệp cấu hình chứa khoá, thư mục tạm.
  5. Thêm tệp vào vùng chuẩn bị, ghi lại một mốc thay đổi kèm lời mô tả ngắn, rõ việc đã làm.
  6. Sửa một tệp, xem khác biệt so với mốc trước, ghi mốc thứ hai; xem lịch sử bằng giao diện đồ hoạ đi kèm.

Lời mô tả mỗi mốc nên trả lời câu “thay đổi này làm gì”. Sau ba tháng, bạn sẽ cảm ơn chính mình vì đã viết rõ.

Nơi lưu kho miễn phí: đọc kỹ ba điều

Gói miễn phí của các nền tảng lưu kho mã thương mại đủ cho cá nhân học tập và dự án nhỏ: kho công khai, kho riêng tư, quản lý lỗi, trang tài liệu. Đánh đổi là bạn chịu điều khoản của công ty đó, có thể thay đổi; một số tính năng như chạy kiểm thử tự động, lưu trữ tệp lớn có hạn mức hằng tháng; và dữ liệu của bạn được xử lý theo chính sách riêng tư của họ, gồm cả khả năng mã công khai được dùng cho mục đích khác. Đọc phần này trước khi đưa mã quan trọng lên.

Codeberg là lựa chọn do một hiệp hội phi lợi nhuận vận hành, dựa trên phần mềm mã nguồn mở Forgejo, không quảng cáo, sống nhờ thành viên đóng góp. Điều kiện là dự án phải theo giấy phép tự do, mã nguồn mở; kho riêng tư cho việc kinh doanh không thuộc phạm vi phục vụ.

Dù chọn đâu, giữ ba thói quen: một bản sao kho trên máy hoặc ổ khác, vì kho Git nào cũng chứa toàn bộ lịch sử; bật xác thực hai lớp cho tài khoản; và chọn giấy phép cho kho công khai ngay từ đầu, nếu không người khác không biết họ được làm gì với mã của bạn.

Tình huống: nhóm luận văn của Trang thôi gửi tệp “bản cuối thật sự”

Trang và hai bạn cùng làm khoá luận về phân tích dữ liệu khảo sát. Mỗi tuần thư mục chung lại thêm tệp “ban-cuoi”, “ban-cuoi-sua”, “ban-cuoi-that-su”, mã phân tích của ba người đè lên nhau. Trang đọc hai chương đầu sách Pro Git trong một cuối tuần, lập kho Git cho cả nhóm, viết tệp bỏ qua để không đưa dữ liệu khảo sát có thông tin người trả lời vào kho. Cả nhóm dùng gói miễn phí của một nền tảng lưu kho với kho riêng tư. Tuần đầu cả nhóm vướng xung đột khi hai người sửa cùng một đoạn; đọc lại phần nhánh và gộp nhánh, nhóm thống nhất mỗi người làm trên nhánh riêng rồi mới gộp. Khi giảng viên hỏi vì sao kết quả bảng ba thay đổi so với tháng trước, Trang mở lịch sử, chỉ ra đúng mốc thay đổi cách lọc dữ liệu và lý do.

Lợi ích lớn nhất ở đây không phải kỹ thuật mà là khả năng giải thích: mỗi thay đổi có ngày, người làm, lý do. Với luận văn, đó cũng là bằng chứng quá trình làm việc trung thực.

Lưu ý của nhóm Trang đáng nhắc lại: dữ liệu khảo sát có thông tin cá nhân không đưa vào kho, kể cả kho riêng tư. Git nhớ mọi thứ đã từng ghi, xoá sau cũng vẫn còn trong lịch sử nếu không xử lý đúng cách.

Lỗi người mới hay mắc và cách tránh

Phần lớn sự cố với Git của người mới thuộc vài nhóm dưới đây, và đều tránh được nếu biết trước.

  • Đưa mật khẩu, khoá truy cập vào kho công khai: có những chương trình tự động quét kho công khai để tìm khoá chỉ vài phút sau khi bạn đẩy lên. Lỡ đưa lên thì coi như khoá đã lộ, phải thu hồi và tạo khoá mới ngay, xoá khỏi lịch sử là chưa đủ.
  • Ghi mốc quá lớn: một mốc chứa cả tuần làm việc thì khó quay lại đúng chỗ. Ghi mốc nhỏ, mỗi mốc một việc.
  • Dùng lệnh ép ghi đè lên kho chung: có thể xoá công việc của người khác. Chỉ dùng khi hiểu rõ và đã báo cả nhóm.
  • Đưa tệp lớn, tệp nhị phân vào kho: video, dữ liệu nặng làm kho phình to, chậm. Để chúng ngoài kho hoặc dùng cơ chế lưu tệp lớn theo hạn mức của nơi lưu.
  • Học thuộc lệnh mà không hiểu mô hình: gặp xung đột là hoảng. Đọc kỹ chương nhánh trong sách để hiểu Git thấy lịch sử thế nào.

Khi kẹt, đừng xoá cả thư mục làm lại. Chép thông báo lỗi nguyên văn, tra trong sách hoặc hỏi ở diễn đàn, vì hầu như mọi trạng thái của Git đều cứu được.

Lộ trình bốn tuần: từ kho trên máy đến làm việc nhóm

Mỗi ngày hai mươi đến ba mươi phút, dùng Git cho một việc thật của bạn, chẳng hạn thư mục ghi chép học tập, trang web cá nhân hay mã phân tích. Đọc chương tương ứng trong sách Pro Git trước khi làm.

  • Tuần 1: khởi tạo kho, ghi mốc, xem trạng thái, xem khác biệt, xem lịch sử; viết tệp bỏ qua cho đúng.
  • Tuần 2: hoàn tác: bỏ thay đổi chưa ghi, sửa lời mô tả mốc vừa ghi, quay một tệp về phiên bản cũ; hiểu lệnh nào an toàn, lệnh nào làm mất dữ liệu.
  • Tuần 3: nhánh: tạo nhánh cho một thay đổi thử nghiệm, chuyển qua lại, gộp nhánh, tự tạo xung đột rồi tự giải.
  • Tuần 4: kho từ xa: tạo tài khoản ở nơi lưu kho đã chọn, bật xác thực hai lớp, dùng khoá thay cho mật khẩu, đẩy và kéo thay đổi; mời một người bạn cộng tác thử trên một kho tập.

Cuối tuần thứ tư, hãy thử đóng góp một sửa đổi nhỏ cho tài liệu của một dự án mã nguồn mở theo hướng dẫn đóng góp của họ. Đó là bài kiểm tra thực tế nhất cho cả bốn tuần, và không tốn đồng nào.

Câu hỏi thường gặp

Git và nền tảng lưu kho mã có phải là một không?

Không. Git là phần mềm quản lý phiên bản chạy trên máy bạn, miễn phí và mã nguồn mở. Nền tảng lưu kho là dịch vụ trên mạng để cất kho Git và làm việc nhóm, có thể là công ty thương mại hay tổ chức phi lợi nhuận, mỗi nơi có điều khoản riêng.

Sách Pro Git có bản tiếng Việt không?

Sách có bản dịch sang nhiều ngôn ngữ do cộng đồng thực hiện, mức độ hoàn thiện khác nhau theo thời gian. Bạn nên kiểm trên trang chính thức xem bản dịch hiện có đủ những chương nào, và đọc song song bản tiếng Anh cho các chương còn thiếu.

Người không làm lập trình có nên học Git không?

Nên, nếu bạn làm việc với tệp văn bản thuần như tài liệu kỹ thuật, trang web tĩnh, mã phân tích dữ liệu, hay làm nhóm cần theo dõi ai sửa gì. Với tệp văn phòng dạng nhị phân, Git vẫn lưu được lịch sử nhưng khó xem khác biệt giữa các phiên bản.

Đã lỡ đẩy mật khẩu lên kho công khai thì làm gì?

Coi như mật khẩu hoặc khoá đã lộ: đổi mật khẩu, thu hồi khoá và tạo khoá mới ngay. Sau đó mới xử lý xoá khỏi lịch sử kho theo hướng dẫn chính thức. Kiểm nhật ký truy cập của dịch vụ liên quan xem có hoạt động lạ không.

Kho riêng tư trên gói miễn phí có thật sự riêng tư không?

Người ngoài không xem được, nhưng nhà cung cấp vẫn lưu và xử lý dữ liệu theo điều khoản của họ. Với mã hay dữ liệu nhạy cảm của công ty, hãy theo quy định nội bộ; nhiều nơi dùng máy chủ kho mã tự dựng bằng phần mềm mã nguồn mở.

Học Git mất bao lâu thì dùng được hằng ngày?

Phần cơ bản như khởi tạo kho, ghi mốc, xem lịch sử, làm việc với kho từ xa thường quen sau một đến hai tuần dùng thật. Nhánh, gộp nhánh và xử lý xung đột cần thêm vài tuần làm việc nhóm mới thành phản xạ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138