HoanToan.comHoàn Toàn
Khoá học mở và bài giảng đại học miễn phí

Toán và khoa học nền tảng miễn phí cho người mất gốc: nguồn phi lợi nhuận và cách học

Khan Academy và giáo trình mở OpenStax cho học toán, vật lý, hoá, sinh nền tảng miễn phí, không quảng cáo. Điều kiện tài khoản, giới hạn ngôn ngữ và cách học bù.

Older Vietnamese woman with grey hair writing equations on blank pages at a kitchen table, tablet lying face down beside a teacup, soft daylight from a window, close side angle

Người mất gốc toán, vật lý, hoá, sinh muốn học lại để theo kịp đại học hoặc công việc có hai nguồn miễn phí đáng tin nhất: Khan Academy, tổ chức giáo dục phi lợi nhuận có bài giảng ngắn và bài luyện tập từ số học tới giải tích, không quảng cáo; và OpenStax của Đại học Rice, chuyên làm giáo trình đại học nhập môn bản số miễn phí. Điều kiện cần biết trước: phần lớn nội dung bằng tiếng Anh, muốn lưu tiến độ thì cần tài khoản, và cả hai không cấp chứng chỉ có giá trị tuyển dụng.

Hai nguồn này bổ sung cho nhau: một bên dạy từng kỹ năng nhỏ và cho làm bài ngay, một bên là cuốn sách đầy đủ để đọc sâu và tra cứu. Phần dưới đây giải thích điều kiện của từng nguồn, cách tự tìm chỗ hổng trong kiến thức, và cách ghép thành kế hoạch học vừa sức cho người bận rộn.

Dùng nguồn nào cho việc gì

Mỗi nguồn mạnh ở một kiểu học. Đọc theo cột "nhu cầu" để chọn, rồi xem điều kiện đi kèm.

Nhu cầuDùng gìĐiều kiệnĐánh đổi
Tìm xem mình hổng từ lớp nàoBài kiểm tra theo chương trên Khan AcademyMiễn phí; cần tài khoản để lưu kết quảChương trình theo hệ của Mỹ, thứ tự chủ đề khác sách giáo khoa Việt Nam
Học lại từng kỹ năng nhỏ, làm bài ngayVideo ngắn và bài luyện tập của Khan AcademyMiễn phí, không quảng cáo; tổ chức sống nhờ quyên gópChủ yếu tiếng Anh; phụ đề và bản dịch các ngôn ngữ khác có độ phủ khác nhau
Cần giáo trình đại học nhập môn đầy đủSách của OpenStax: giải tích, đại số, vật lý, hoá học, sinh học, thống kêBản đọc trực tuyến và bản tải về miễn phí; bản in phải muaTiếng Anh; ký hiệu và cách trình bày theo kiểu Mỹ
Ôn đúng chương trình phổ thông trong nướcSách giáo khoa và sách bài tập mượn ở thư viện công hoặc thư viện trườngThẻ thư viện thường miễn phí hoặc phí thấp, tuỳ thư việnPhải đến thư viện, số bản có hạn
Muốn nghe giảng kiểu đại họcMôn nhập môn trong học liệu mở của các trườngKhông cần tài khoảnKhông ai chấm bài, tốc độ giảng nhanh

Chính sách của các tổ chức có thể đổi; kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của từng dự án trước khi dùng.

Khan Academy: điều kiện chi tiết

Miễn phí cho tất cả, không quảng cáo. Đây là tổ chức phi lợi nhuận, kinh phí đến từ quyên góp. Bạn sẽ thấy lời kêu gọi ủng hộ, nhưng không bắt buộc và không mở khoá gì thêm.

Xem bài không cần tài khoản, lưu tiến độ thì cần. Tài khoản cho phép làm bài kiểm tra, lưu điểm thành thạo theo từng kỹ năng, nhận gợi ý bài tiếp theo. Chỉ cần thư điện tử, không cần thẻ ngân hàng.

Trẻ em dùng phải có phụ huynh hoặc giáo viên. Tài khoản của trẻ nhỏ được liên kết với tài khoản phụ huynh hoặc lớp học của giáo viên theo quy định bảo vệ trẻ em. Phụ huynh nên tự tạo và quản lý.

Nội dung có giấy phép giới hạn. Bạn được xem và học thoải mái; dùng lại video cho mục đích thương mại thì không. Muốn chiếu cho lớp hãy đọc điều khoản sử dụng của tổ chức.

Có thêm công cụ trợ giảng mới. Tổ chức có phát triển trợ lý học tập dùng trí tuệ nhân tạo; phạm vi miễn phí của các công cụ mới có thể khác phần bài học cơ bản, nên đọc điều kiện riêng của từng công cụ.

OpenStax: giáo trình đại học mở và cách dùng

OpenStax là sáng kiến của Đại học Rice, viết và phát hành giáo trình cho các môn đại học nhập môn phổ biến nhất. Sách được biên soạn bởi giảng viên, có bình duyệt, có bài tập cuối chương, nhiều cuốn kèm đáp án cho phần bài tập lẻ. Bản đọc trên trình duyệt và bản tải về đều miễn phí; bản in giấy thì bán với giá thấp cho ai muốn cầm sách.

Phần lớn sách dùng giấy phép Creative Commons cho phép chia sẻ và chỉnh sửa với điều kiện ghi nguồn; một số cuốn có thêm điều kiện phi thương mại. Trước khi in lại phát cho lớp hay dịch, hãy đọc trang bản quyền ở đầu từng cuốn, đừng đoán theo cuốn khác.

Cách dùng hiệu quả cho người mất gốc là dùng như sách tra cứu, không đọc từ đầu đến cuối. Khi một bài Khan Academy giải thích chưa đủ, mở chương tương ứng trong sách để đọc ví dụ chi tiết hơn và làm thêm bài cuối chương. Mỗi chương có phần tóm tắt khái niệm, rất hợp để ôn lại trước khi kiểm tra.

Bắt đầu trong 15 phút

Đừng lên kế hoạch ba tháng ngay hôm nay. Mười lăm phút đầu chỉ cần trả lời một câu: mình đang hổng ở đâu.

  1. Tải về hoặc mở trình duyệt, tìm đúng tên Khan Academy và vào trang chính thức của tổ chức; ứng dụng thì cài từ kho ứng dụng chính thức của điện thoại, kiểm tên nhà phát triển trước khi cài.
  2. Tạo tài khoản bằng một địa chỉ thư, không cần cấp quyền danh bạ hay vị trí; ứng dụng học không cần những quyền đó.
  3. Chọn môn bạn cần, làm bài kiểm tra của một khối lớp thấp hơn mức bạn nghĩ mình đang có.
  4. Ghi lại ba kỹ năng sai nhiều nhất. Đó là điểm bắt đầu, không phải chương một.
  5. Đặt lịch học hai mươi phút mỗi ngày trong tuần đầu, chỉ cho ba kỹ năng đó.

Mười lăm phút này không nhằm học được gì nhiều, mà nhằm có một danh sách cụ thể thay cho cảm giác mơ hồ "mình dốt toán". Danh sách ba kỹ năng sai nhiều nhất là thứ bạn mang theo cho buổi học kế tiếp. Nếu làm bài kiểm tra thấy quá dễ, đừng vội nhảy cóc lên cao; làm thêm một bài ở mức kế tiếp rồi mới chốt điểm bắt đầu. Người mất gốc thường hổng rải rác chứ không hổng liền một khối, nên bài kiểm tra theo chương giúp bạn tiết kiệm nhiều tuần học lại những thứ đã biết.

Những lỗi hay gặp khi tự học lại toán và khoa học

Phần lớn người học lại bỏ cuộc không vì nội dung khó, mà vì một trong các lỗi dưới đây:

  • Bắt đầu từ chương một của sách đại học, gặp ngay ký hiệu lạ, mất tự tin sau hai buổi. Nên bắt đầu từ chỗ hổng thật, dù đó là kiến thức lớp sáu.
  • Chỉ xem video mà không làm bài. Cảm giác hiểu khi nghe giảng khác xa với tự làm được; mỗi video nên đi kèm ít nhất vài bài luyện tập ngay sau đó.
  • Học dồn cả buổi cuối tuần rồi bỏ cả tuần. Kiến thức nền cần nhắc lại đều; hai mươi phút mỗi ngày giữ được lâu hơn ba giờ một lần.
  • Bỏ qua phần đơn vị và cách đọc đề trong vật lý, hoá học. Rất nhiều bài sai không vì công thức mà vì đổi đơn vị sai.
  • Dịch máy cả đoạn giáo trình tiếng Anh rồi học theo bản dịch. Thuật ngữ khoa học hay bị dịch lệch nghĩa; nên tra từng thuật ngữ và giữ một sổ đối chiếu Anh – Việt.
  • Chép đáp án cuối sách cho xong bài. Đáp án là để kiểm tra sau khi làm, không phải để đọc trước.

Nhận ra mình đang mắc lỗi nào thì sửa đúng lỗi đó, không cần đổi nguồn học. Hai nguồn miễn phí ở trên đã đủ cho phần lớn nhu cầu học lại kiến thức nền.

Phụ huynh học cùng con: dùng chung nguồn mà không ôm việc

Nhiều phụ huynh muốn kèm con học toán, khoa học nhưng chính mình đã quên. Nguồn miễn phí ở đây giúp cả hai: phụ huynh học lại phần con đang học trước con một bước, con dùng tài khoản trẻ em liên kết với tài khoản phụ huynh để làm bài. Không cần trả tiền cho gói kèm học nào để làm được việc này.

Điều cần giữ là vai trò. Phụ huynh không cần giảng thay giáo viên, chỉ cần ngồi cạnh, hỏi con "bước này con làm thế nào", và khen sự cố gắng thay vì so điểm với bạn khác. Bảng thành thạo trong tài khoản là để con thấy mình tiến bộ, không phải để xếp hạng anh chị em trong nhà.

Về an toàn, phụ huynh nên tự cài ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức, tắt các quyền không cần thiết, đặt giờ dùng thiết bị hợp lý và giữ quyền quản lý tài khoản của con. Khi chương trình ở trường khác thứ tự với nguồn nước ngoài, ưu tiên theo sách giáo khoa của con và dùng nguồn mở để luyện thêm.

Học bù cho người đi làm: ví dụ một kế hoạch thật

Tình huống: chị Thu 38 tuổi, làm thủ kho, được công ty cho học thêm về quản lý tồn kho. Khoá học dùng nhiều công thức thống kê, chị bỏ toán từ lớp mười. Chị làm bài kiểm tra trên Khan Academy và thấy hổng từ phân số, tỉ lệ phần trăm, chứ chưa nói tới thống kê. Tuần đầu chị chỉ học phân số và phần trăm, hai mươi phút sau bữa tối. Tuần thứ ba chị sang trung bình, trung vị, độ lệch chuẩn, đọc thêm chương thống kê mô tả trong giáo trình thống kê nhập môn của OpenStax khi video chưa đủ rõ. Vướng nhất là tiếng Anh: chị dùng phụ đề và tra từ điển thuật ngữ, ghi một cột thuật ngữ Anh – Việt trong sổ. Sau hai tháng, chị theo được khoá học của công ty và tự lập được bảng theo dõi tồn kho có trung bình động.

Điều đáng học từ chị Thu: không đi lại từ đầu, mà đi lại từ chỗ hổng; không học dài mà học đều; và dùng sách mở như chỗ đọc thêm khi bài giảng ngắn chưa đủ.

Một lưu ý về ngôn ngữ: cách đọc thuật ngữ và ký hiệu giữa sách Mỹ và sách Việt Nam đôi khi khác nhau, ví dụ dấu thập phân là dấu chấm thay vì dấu phẩy. Khi làm bài ở công ty hoặc ở trường trong nước, dùng quy ước trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Khan Academy có thu phí ở bất kỳ phần nào không?

Phần bài giảng và bài luyện tập cơ bản miễn phí cho mọi người, không quảng cáo. Tổ chức kêu gọi quyên góp nhưng không bắt buộc. Một số công cụ mới có thể có chính sách riêng, nên đọc điều kiện hiện hành trên trang chính thức.

Giáo trình OpenStax có bản tiếng Việt không?

Phần lớn giáo trình chỉ có bằng tiếng Anh, một số cuốn có bản ngôn ngữ khác. Nếu có người dịch sang tiếng Việt, hãy kiểm tra bản dịch có ghi nguồn và giấy phép đúng không, và đối chiếu với bản gốc khi gặp công thức.

Người lớn tuổi mất gốc toán nhiều năm nên bắt đầu từ đâu?

Nên làm bài kiểm tra ở mức thấp hơn mình nghĩ, ví dụ số học và phân số, để tìm chính xác chỗ hổng. Học hai mươi phút mỗi ngày đều đặn hiệu quả hơn học dồn vài giờ cuối tuần rồi bỏ.

Trẻ em dùng Khan Academy có an toàn không?

Tổ chức có chế độ tài khoản cho trẻ được liên kết với phụ huynh hoặc giáo viên và không chạy quảng cáo. Phụ huynh vẫn nên tự tạo tài khoản, xem con học gì, và chỉ cài ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức.

Học Khan Academy có được cấp chứng chỉ để xin việc không?

Không có chứng chỉ mang giá trị tuyển dụng. Bạn chỉ có điểm thành thạo trong tài khoản. Giá trị thật là kiến thức nền giúp bạn theo kịp khoá học khác hoặc công việc đòi hỏi tính toán.

In giáo trình OpenStax ra phát cho lớp học thêm có được không?

Tuỳ giấy phép từng cuốn. Phần lớn dùng giấy phép cho phép chia sẻ có ghi nguồn, nhưng một số cuốn cấm mục đích thương mại. Đọc trang bản quyền đầu sách; lớp có thu học phí thì cần thận trọng hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138