HoanToan.comHoàn Toàn
Khoá học mở và bài giảng đại học miễn phí

Học liệu mở của đại học: bài giảng, bài tập, đề thi miễn phí và giấy phép đi kèm

Học liệu mở của đại học cho xem bài giảng, bài tập, đề thi không cần tài khoản. Đổi lại không có chứng chỉ, không ai chấm bài, giấy phép cấm bán lại.

Young Vietnamese woman seen from behind studying at a long wooden table in a bright public library reading room, laptop with a blank screen, notebook with blank pages, soft morning light, wide shot

Muốn học đúng giáo trình đại học mà không đóng học phí, có hai nguồn đáng tin nhất: MIT OpenCourseWare của Viện Công nghệ Massachusetts với hơn hai nghìn môn, và Open Yale Courses của Đại học Yale với vài chục môn nhập môn quay video trọn học kỳ. Cả hai không cần tạo tài khoản, không quảng cáo, nội dung dùng giấy phép Creative Commons cho phép xem, tải, chia sẻ với điều kiện ghi nguồn và không dùng vào mục đích thương mại. Điều kiện quan trọng nhất cần biết trước: học liệu mở là bộ tài liệu của môn học, không phải khoá học — không có ai chấm bài, không có chứng chỉ, không có bằng.

Vậy học liệu mở hợp với người tự giác, muốn hiểu sâu một môn, cần tài liệu chuẩn để đối chiếu với giáo trình trong nước, hoặc giảng viên cần bài tập tham khảo. Ai cần tờ giấy chứng nhận để nộp hồ sơ thì phải tìm đường khác. Phần dưới đây nói rõ trong một bộ học liệu mở có gì, giấy phép cho làm gì và cấm gì, cách tải an toàn, và cách học sao cho không chỉ dừng ở việc xem video.

Học liệu mở là gì, khác khoá học trực tuyến ở chỗ nào

Học liệu mở, hay tài nguyên giáo dục mở, là tài liệu giảng dạy được tác giả hoặc nhà trường công bố kèm một giấy phép cho phép người khác dùng lại. Chữ "mở" ở đây không chỉ là xem miễn phí, mà là được phép tải về, in ra, chia sẻ và trong nhiều trường hợp được chỉnh sửa, miễn là tuân điều kiện của giấy phép. Đây là khác biệt lớn với một video miễn phí trên mạng: video đó có thể xem không mất tiền nhưng bạn không có quyền tải về hay phát lại cho lớp học của mình.

Khoá học trực tuyến thì vận hành như một lớp học: có ngày bắt đầu, có hạn nộp bài, có bài kiểm tra chấm tự động hoặc chấm chéo, có diễn đàn và cuối cùng có thể có chứng chỉ. Học liệu mở thì giống như bạn được mượn trọn tập tài liệu của một môn đại học — đề cương, bài giảng, bài tập, đề thi — rồi tự học theo nhịp riêng. Không ai nhắc, không ai kiểm tra, không ai cấp giấy.

Hiểu sự khác nhau này giúp bạn khỏi thất vọng. Nhiều người mở một bộ học liệu mở, xem vài video, thấy không có nút "nộp bài" liền nghĩ trang bị lỗi. Thật ra đó là thiết kế: nhà trường chia sẻ tài liệu để phục vụ việc học và việc dạy khắp nơi, chứ không mở một lớp học thứ hai. Phần tương tác, chấm điểm và chứng nhận tốn nhân lực, nên nằm ở các chương trình khác, thường có thu phí.

Hai nguồn nêu tên được và điều kiện của từng nguồn

Bảng dưới chỉ gồm những nguồn do trường đại học hoặc tổ chức phi lợi nhuận vận hành, đã công bố học liệu nhiều năm. Điều kiện ghi theo thông tin công khai của chính các dự án; chính sách có thể đổi, nên kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức trước khi dùng.

NguồnCó gìCần tài khoản khôngGiấy phép thường gặpKhông có gì
MIT OpenCourseWareĐề cương, ghi chép bài giảng, bài tập, đề thi, một phần có video; rất nhiều môn kỹ thuật, khoa học, kinh tếKhôngCreative Commons ghi nguồn, phi thương mại, chia sẻ tương tựChứng chỉ, chấm bài, hỏi đáp với giảng viên
Open Yale CoursesVideo trọn học kỳ của vài chục môn nhập môn: lịch sử, triết học, tâm lý học, vật lý, kinh tế; kèm bản chép lời và bài đọcKhôngCreative Commons ghi nguồn, phi thương mại, chia sẻ tương tựChứng chỉ, bài tập được chấm
Học liệu mở của trường trong nướcGiáo trình, bài giảng điện tử của một số trường công bố trên cổng học liệuTuỳ trường, có nơi yêu cầu đăng nhậpTuỳ trường, đọc mục bản quyền từng tài liệuThường không có video đầy đủ
Kênh video chính thức của các trườngBài giảng, hội thảo, buổi nói chuyện công khaiKhông để xemThường là bản quyền thông thường, chỉ được xemQuyền tải về, phát lại

Lưu ý dòng cuối: video trường đăng công khai không mặc nhiên là học liệu mở. Muốn chiếu cho lớp, cho câu lạc bộ, hãy tìm dòng giấy phép ở phần mô tả hoặc hỏi nhà trường.

Giấy phép cho làm gì và cấm gì

Được học, tải về, in ra cho bản thân. Đây là quyền cơ bản nhất, không cần xin phép ai. Bạn có thể lưu cả bộ bài giảng vào máy để học khi mất mạng.

Được chia sẻ cho người khác, kể cả dùng trong lớp học không thu tiền. Điều kiện là ghi rõ nguồn: tên môn, tên giảng viên nếu có, tên trường và tên giấy phép. Ghi kiểu "nguồn: internet" là chưa đúng.

Được dịch, chỉnh sửa, biên soạn lại. Với giấy phép có điều khoản "chia sẻ tương tự", bản bạn làm ra cũng phải phát hành theo đúng giấy phép đó — tức là người khác cũng được dùng lại bản dịch của bạn với cùng điều kiện.

Không được bán, không được đưa vào khoá học thu phí. Điều khoản "phi thương mại" chặn việc lấy bài giảng của trường đóng gói thành khoá học bán lại, hay in thành sách kinh doanh. Trung tâm dạy thêm dùng làm tài liệu chính cho lớp thu tiền cũng là vùng rủi ro; trường hợp đó nên hỏi thẳng nhà trường.

Không phải mọi thứ trong bộ học liệu đều mở. Hình ảnh, đoạn trích sách của bên thứ ba thường được đánh dấu riêng là không thuộc giấy phép mở. Khi biên soạn lại, bạn phải bỏ hoặc xin phép phần đó.

Tải và lưu một môn học an toàn, trong 15 phút

Học liệu mở không cần tài khoản, nên quy trình đơn giản. Rủi ro chính là trang giả mạo dựng lại nội dung để chèn quảng cáo hoặc bắt cài "trình tải".

  1. Tìm đúng tên dự án và tên trường trên công cụ tìm kiếm, chọn kết quả thuộc trang chính thức của trường; bỏ qua các trang tự xưng "tải trọn bộ khoá học MIT" kèm nút tải tệp nén.
  2. Vào mục tìm môn, lọc theo lĩnh vực và trình độ (nhập môn hay chuyên sâu). Đọc trang đề cương trước để biết môn yêu cầu kiến thức nền gì.
  3. Tìm nút tải trọn môn nếu trang có cung cấp; tệp tải về là tệp nén chứa tài liệu và trang xem ngoại tuyến. Không cài bất kỳ chương trình nào mà trang yêu cầu kèm.
  4. Giải nén vào một thư mục riêng, đặt tên theo mã môn. Ghi lại dòng giấy phép và đường dẫn nguồn vào một tệp văn bản để sau này trích dẫn.
  5. Mở đề cương, chép lịch học của trường vào lịch của bạn, giãn ra gấp đôi nếu bạn chỉ học buổi tối.

Nếu máy báo tệp tải về là tệp chạy được (đuôi .exe, .apk) thay vì tài liệu, bạn đang ở trang giả. Xoá tệp, đừng mở.

Học thế nào để không chỉ xem video

Tình huống: Minh, sinh viên năm hai ngành kinh tế, học xác suất thống kê ở trường thấy khó vì giáo trình cô đọng. Minh tải bộ học liệu mở của một môn xác suất nhập môn, ban đầu chỉ xem video khi đi xe buýt. Ba tuần sau, Minh nhận ra mình gật gù theo giảng viên nhưng mở đề kiểm tra giữa kỳ ở trường vẫn không làm được. Minh đổi cách: mỗi buổi xem một bài giảng, rồi tự làm bài tập của tuần đó trên giấy trước khi mở đáp án, câu nào sai thì ghi vào sổ lỗi. Đến cuối kỳ, sổ lỗi dày ba trang và điểm thi của Minh lên rõ, dù không ai chấm bài cho Minh ở bộ học liệu kia.

Điểm mạnh nhất của học liệu mở đại học chính là bài tập và đề thi kèm lời giải, thứ hiếm khi có trong video miễn phí thông thường. Hãy coi video là phần phụ, bài tập là phần chính. Làm trước, xem đáp án sau, và chỉ đánh dấu một bài là xong khi bạn tự làm lại được mà không nhìn.

Thiếu người chấm thì tự tạo người chấm: rủ một hai người bạn học cùng môn, đổi bài cho nhau, hoặc đăng câu hỏi lên các diễn đàn hỏi đáp học thuật. Nhiều môn của các trường lớn có nhóm người tự học cùng tiến độ; tìm theo tên môn, nhưng nhớ không chia sẻ thông tin cá nhân khi tham gia nhóm lạ.

Khi nào học liệu mở không phải lựa chọn hợp

Học liệu mở rất mạnh nhưng không phải cho mọi nhu cầu. Nên cân nhắc nguồn khác khi:

  • Bạn cần chứng nhận hoàn thành để nộp hồ sơ xin việc, xin học bổng: học liệu mở không cấp giấy; phần chứng chỉ thường nằm ở các nền tảng khoá học trực tuyến, phần lớn thu phí.
  • Bạn mới bắt đầu và dễ bỏ cuộc: không có hạn nộp bài, không có lớp, nhiều người dừng sau tuần thứ hai. Một khoá học có lịch cố định giữ nhịp tốt hơn.
  • Tiếng Anh của bạn chưa đủ nghe giảng tốc độ thật: phần lớn học liệu mở lớn bằng tiếng Anh, phụ đề tiếng Việt nếu có thường do tình nguyện viên dịch, độ phủ không đều.
  • Môn bạn cần thay đổi nhanh theo thời gian, ví dụ quy định pháp luật Việt Nam, chuẩn kế toán trong nước: học liệu nước ngoài không áp dụng, học liệu cũ có thể lạc hậu.
  • Bạn muốn dùng tài liệu để mở lớp thu phí: điều khoản phi thương mại không cho phép, trừ khi nhà trường đồng ý.

Ngay cả khi không hợp làm nguồn học chính, học liệu mở vẫn hữu ích như kho bài tập để luyện thêm, hoặc như tài liệu đối chiếu khi giáo trình bạn đang học viết khó hiểu.

Ghép học liệu mở với chương trình bạn đang học

Sinh viên trong nước dùng học liệu mở hiệu quả nhất khi coi nó là tài liệu bổ trợ, không phải chương trình thay thế. Cách làm đơn giản: lấy đề cương môn ở trường, đánh dấu từng chương, rồi tìm trong bộ học liệu mở phần bài giảng và bài tập tương ứng. Thường thì tên chương khác nhau nhưng nội dung trùng, ví dụ chương "biến ngẫu nhiên" ở trường bạn ứng với hai bài giảng liền nhau ở bộ học liệu nước ngoài.

Không cần học trọn bộ học liệu mở. Chọn đúng phần mình yếu, làm thêm bài tập ở phần đó, rồi quay về giáo trình chính. Ký hiệu toán và thuật ngữ có thể khác nhau giữa hai nguồn; khi đi thi, dùng ký hiệu của trường mình để tránh bị trừ điểm vì trình bày lạ.

Với người đã đi làm, nên chọn một môn nhập môn có video để làm quen với cách giảng của trường, rồi mới sang môn chuyên sâu chỉ có ghi chép. Môn chỉ có ghi chép đòi hỏi nền tốt và khả năng tự đọc tiếng Anh học thuật khá vững.

Câu hỏi thường gặp

Học xong một môn trên MIT OpenCourseWare có được chứng chỉ không?

Không. Dự án chỉ công bố tài liệu giảng dạy, không tổ chức lớp, không chấm bài và không cấp bất kỳ chứng nhận nào. Muốn chứng minh năng lực, bạn có thể ghi môn đã tự học vào hồ sơ kèm sản phẩm hoặc bài làm cụ thể.

Có cần đăng ký tài khoản để tải học liệu mở của các trường lớn không?

Với MIT OpenCourseWare và Open Yale Courses thì không cần, bạn vào xem và tải trực tiếp. Trang nào yêu cầu nhập thẻ ngân hàng, số điện thoại hay cài phần mềm để "mở khoá" bộ học liệu này gần như chắc chắn không phải trang chính thức.

Giáo viên có được dùng bài tập trong học liệu mở để dạy lớp của mình không?

Được, nếu lớp học không thu tiền vì mục đích kinh doanh và bạn ghi rõ nguồn, tên giấy phép. Trung tâm dạy thêm thu học phí nên hỏi nhà trường vì giấy phép phi thương mại có thể không bao trùm trường hợp đó.

Dịch bài giảng học liệu mở sang tiếng Việt rồi đăng lên mạng có vi phạm bản quyền không?

Giấy phép Creative Commons của các dự án này cho phép dịch, với điều kiện ghi nguồn, không bán và phát hành bản dịch theo cùng giấy phép. Riêng hình ảnh hoặc trích đoạn của bên thứ ba được đánh dấu riêng thì không nằm trong phạm vi cho phép.

Học liệu mở của trường đại học trong nước tìm ở đâu?

Một số trường công bố giáo trình và bài giảng trên cổng học liệu hoặc thư viện số của trường. Cách chắc nhất là vào trang chính thức của trường, tìm mục thư viện hoặc học liệu, và đọc phần quy định sử dụng vì mỗi trường cho phép khác nhau.

Học liệu mở có bị xoá hay chuyển sang thu phí không?

Tài liệu đã phát hành theo giấy phép mở thì bản bạn đã tải về vẫn dùng được theo giấy phép đó. Nhưng trang web có thể đổi cách tổ chức, rút bớt môn hay thay chính sách, nên hãy lưu bản mình cần và kiểm lại điều kiện hiện hành khi quay lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138