HoanToan.comHoàn Toàn
Khoá học mở và bài giảng đại học miễn phí

Tự học một ngành đại học bằng nguồn mở: lập lộ trình theo chương trình đào tạo

Lấy chương trình đào tạo công khai của một trường làm khung, ghép học liệu mở, giáo trình mở và khoá dự thính thành lộ trình tự học cả ngành. Phần nào không tự học được.

Two Vietnamese young adults working side by side at a long table in a quiet co-working library, stacks of books, notebooks with blank pages, laptops with blank screens, airy daylight, high angle

Tự học kiến thức của cả một ngành đại học bằng nguồn miễn phí là làm được, nếu bạn lấy chương trình đào tạo công khai của một trường làm khung, rồi lấp từng môn bằng học liệu mở như MIT OpenCourseWare, giáo trình mở như OpenStax và các khoá dự thính miễn phí. Điều kiện phải chấp nhận ngay từ đầu: con đường này cho bạn kiến thức, không cho bằng; các phần thực hành cần phòng thí nghiệm, thực tập có người hướng dẫn và mọi thứ cần chấm điểm chính thức thì không tự học trọn được.

Lộ trình tự học ngành khác với học một khoá lẻ ở chỗ phải có thứ tự: môn nền trước, môn chuyên ngành sau, mỗi môn đứng trên môn trước. Bài này hướng dẫn tìm khung chương trình, ghép nguồn cho từng khối kiến thức, chia lộ trình theo học kỳ, tự kiểm tra tiến độ khi không có người chấm, và nhận ra lúc nào nên chuyển sang một chương trình chính thức.

Lấy khung chương trình đào tạo ở đâu

Chương trình đào tạo là danh sách các học phần của một ngành, kèm số tín chỉ, học kỳ dự kiến và môn tiên quyết, tức môn phải học trước. Nhiều trường đại học trong nước công bố chương trình đào tạo và đề cương chi tiết các học phần trên trang chính thức, thường ở mục đào tạo hoặc mục công khai thông tin. Một số trường nước ngoài cũng công bố danh sách môn của ngành kèm mã môn, rất tiện để đối chiếu với học liệu mở cùng trường.

Nên chọn khung của một trường có ngành bạn muốn học, ưu tiên trường trong nước nếu bạn định làm việc ở Việt Nam, vì khung đó phản ánh kiến thức nhà tuyển dụng trong nước chờ đợi, kể cả những môn mang tính đặc thù như pháp luật, chuẩn mực trong nước. Sau đó dùng học liệu mở nước ngoài để lấp những môn có nội dung tương đương.

Đừng cố chép nguyên khung. Một chương trình đại học có các học phần bắt buộc chung như giáo dục thể chất, các môn lý luận, ngoại ngữ, thực tập. Với mục tiêu tự học kiến thức nghề, bạn tập trung vào khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành, giữ lại những môn chung thật sự có ích cho công việc.

Ghép nguồn miễn phí cho từng khối kiến thức

Bảng gợi ý cách lấp khung bằng nguồn mở. Tình trạng miễn phí và nội dung của các nguồn có thể đổi; kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức trước khi dùng.

Khối kiến thứcNguồn miễn phí phù hợpĐiều kiện chínhPhần khó tự học
Toán và khoa học nềnKhan Academy, giáo trình mở OpenStax, môn nhập môn trong học liệu mởMiễn phí; lưu tiến độ cần tài khoản; phần lớn bằng tiếng AnhTự giác làm đủ bài tập
Cơ sở ngànhHọc liệu mở của các trường lớn, bài giảng trên kênh video chính thức của trường trong nướcHọc liệu mở không cần tài khoản, giấy phép phi thương mạiKhông ai chấm bài, cần bạn học cùng
Chuyên ngànhHọc liệu mở môn chuyên sâu, khoá dự thính trên nền tảng khoá học trực tuyến lớnDự thính có thể giới hạn thời gian, khoá bài chấm điểmCập nhật theo thực tế nghề, đôi khi tài liệu cũ
Môn đặc thù trong nướcGiáo trình ở thư viện công, văn bản pháp luật hiện hành trên cổng thông tin chính thứcThẻ thư viện theo quy định từng nơiHọc liệu nước ngoài không thay được
Thực hành, thực tậpDự án cá nhân, việc tình nguyện, câu lạc bộTuỳ nơiPhòng thí nghiệm, thực tập có hướng dẫn

Cột cuối là chỗ cần thành thật với chính mình. Khối nào ghi "không thay được" thì phải có kế hoạch riêng, không giả định rằng xem đủ video là xong.

Chia lộ trình theo học kỳ tự đặt

Lộ trình tốt có nhịp giống một chương trình thật nhưng vừa với sức người đi làm.

  1. Đếm số môn trong khối cơ sở và chuyên ngành bạn giữ lại, đánh dấu môn tiên quyết của từng môn theo khung chương trình.
  2. Chia thành các học kỳ tự đặt, mỗi học kỳ bốn đến năm tháng, mỗi kỳ chỉ hai môn nếu bạn đi làm toàn thời gian.
  3. Với mỗi môn, ghi nguồn chính, nguồn phụ, nơi lấy bài tập, và một sản phẩm nhỏ sẽ làm khi học xong.
  4. Đặt một tuần ôn và tự kiểm tra cuối mỗi học kỳ, dùng đề thi trong học liệu mở nếu có.
  5. Sau mỗi học kỳ, xem lại lộ trình: môn nào học chậm, môn nào cần thêm nền, rồi điều chỉnh kỳ tiếp theo.

Một ngành đại học bốn năm học toàn thời gian có thể kéo thành sáu, bảy năm khi tự học bán thời gian. Con số đó không đáng ngại nếu bạn có sản phẩm sau mỗi học kỳ thay vì chỉ có một mốc kết thúc xa.

Một người chuyển ngành sang khoa học dữ liệu

Tình huống: Phương, 29 tuổi, làm biên tập viên, muốn chuyển dần sang phân tích dữ liệu. Phương tải chương trình đào tạo ngành khoa học dữ liệu mà một trường đại học trong nước công bố, gạch bớt các học phần chung, còn khoảng mười lăm môn. Toán nền Phương học lại bằng Khan Academy và giáo trình thống kê nhập môn của OpenStax trong học kỳ tự đặt đầu tiên. Các môn cơ sở như xác suất, cơ sở dữ liệu, Phương lấy từ học liệu mở của các trường lớn. Vướng lớn nhất là thiếu người chấm: tháng thứ năm Phương nhận ra mình làm bài tập sai cùng một kiểu suốt mấy tuần mà không biết. Phương rủ hai người cùng tự học, mỗi tuần đổi bài cho nhau, và đăng câu hỏi lên các diễn đàn hỏi đáp học thuật. Sau hai năm, Phương chưa có bằng, nhưng có bốn sản phẩm phân tích dùng dữ liệu công khai và được nhận vào làm trợ lý phân tích ở chính toà soạn của mình.

Lộ trình của Phương không có gì đặc biệt ngoài hai điều: khung lấy từ một chương trình thật nên không bỏ sót môn nền, và có cơ chế kiểm tra chéo thay cho người chấm. Thiếu một trong hai, tự học cả ngành rất dễ thành học lan man.

Tự kiểm tra tiến độ khi không có người chấm

Dùng đề thi cũ trong học liệu mở. Nhiều môn trong các kho học liệu mở có đề thi kèm đáp án. Làm đề trong thời gian giới hạn, không mở tài liệu, rồi tự chấm theo đáp án là phép thử gần với thi thật nhất.

Giải thích lại cho người khác. Nếu bạn giải thích được một khái niệm cho người không học ngành mà họ hiểu, bạn đã hiểu thật. Chỗ nào nói vấp là chỗ cần học lại.

Đổi bài với người học cùng. Hai người tự học chấm bài cho nhau theo đáp án hoặc theo tiêu chí ghi sẵn, phát hiện được những lỗi lặp mà một mình không thấy.

Làm sản phẩm cuối mỗi môn. Sản phẩm buộc bạn dùng kiến thức trong tình huống không có đáp án sẵn, khác hẳn bài tập cuối chương. Nó cũng là nội dung cho hồ sơ năng lực sau này.

Ghi nhật ký học tập. Mỗi tuần ghi vài dòng: đã học gì, vướng gì, giải quyết thế nào. Sau vài tháng, nhật ký cho thấy rõ môn nào bạn đang trì hoãn.

Phần nào không tự học trọn được

Thành thật với giới hạn giúp lộ trình bền hơn. Những phần sau cần con đường khác:

  • Thực hành phòng thí nghiệm của các ngành hoá, sinh, y dược, kỹ thuật cần thiết bị và người hướng dẫn an toàn; không tự làm thí nghiệm nguy hiểm ở nhà.
  • Thực tập nghề có người hướng dẫn, ví dụ thực tập lâm sàng, thực tập kế toán tại doanh nghiệp.
  • Các ngành có chứng chỉ hành nghề theo luật, nơi bằng cấp và thời gian thực hành là điều kiện bắt buộc.
  • Kỹ năng làm việc nhóm trong dự án lớn với thời hạn thật, thứ mà một người tự học khó tạo ra.
  • Mạng lưới bạn học, thầy cô, cựu sinh viên mà một chương trình chính thức mang lại.

Có thể bù một phần bằng việc tình nguyện, câu lạc bộ, dự án nhóm với người cùng tự học. Phần còn lại là lý do chính đáng để cân nhắc một chương trình chính thức.

Khi nào nên chuyển sang chương trình có bằng

Tự học bằng nguồn mở và học chương trình chính thức không loại trừ nhau. Nhiều người tự học một hai năm, chắc chắn mình hợp ngành, rồi mới đăng ký hệ vừa làm vừa học, đào tạo từ xa hoặc văn bằng hai của một trường được phép đào tạo. Lúc đó, phần đã tự học giúp bạn học nhẹ hơn, ít phải học lại, và có thể được xét miễn một số học phần nếu quy chế trường cho phép.

Dấu hiệu nên chuyển: công việc bạn nhắm tới bắt buộc có bằng; bạn cần phần thực hành, thực tập không tự tạo được; hoặc bạn đã tự học tốt khối nền nhưng chững lại ở khối chuyên ngành vì thiếu người hướng dẫn. Trước khi đăng ký, kiểm tra kỹ trường có được phép đào tạo hình thức đó không, đọc quy chế miễn học phần và học phí hiện hành trên trang chính thức.

Ngược lại, nếu công việc bạn nhắm tới xét năng lực là chính, và bạn đang tiến đều với lộ trình tự đặt, không có lý do gì phải vội đăng ký một chương trình chỉ vì áp lực phải có giấy. Khi đó, khoản tiền dành cho học phí có thể để lại cho những thứ tự học không cho được: một khoá thực hành ngắn có người hướng dẫn, một chứng chỉ chuyên môn mà ngành của bạn thật sự đòi hỏi, hay vài buổi tư vấn với người đang làm nghề. Học miễn phí trước, chi tiền đúng chỗ sau, vẫn là thứ tự an toàn nhất cho người tự học.

Câu hỏi thường gặp

Tự học cả một ngành đại học bằng nguồn miễn phí có được không?

Được ở phần kiến thức, nếu bạn có khung chương trình rõ ràng và tự giác làm bài tập. Không được ở phần bằng cấp, thực hành phòng thí nghiệm, thực tập có hướng dẫn và các ngành cần chứng chỉ hành nghề.

Chương trình đào tạo của trường đại học tìm ở đâu?

Nhiều trường công bố chương trình đào tạo và đề cương học phần trên trang chính thức, thường ở mục đào tạo hoặc công khai thông tin. Nên chọn trường có ngành bạn muốn học và đối chiếu thêm với một trường khác.

Tự học một ngành mất bao lâu?

Tuỳ ngành và thời gian bạn có. Người đi làm học bán thời gian hai môn mỗi học kỳ tự đặt có thể mất gấp rưỡi tới gấp đôi thời gian của chương trình chính quy. Quan trọng là có sản phẩm sau mỗi học kỳ.

Làm sao biết mình tự học đúng hướng khi không có giảng viên?

Làm đề thi cũ trong học liệu mở, đổi bài với người cùng tự học, giải thích lại cho người khác và làm sản phẩm cuối mỗi môn. Nếu nhiều tuần liền không tiến bộ, đó là dấu hiệu cần thêm người hướng dẫn.

Kiến thức tự học có được miễn học phần khi học chương trình chính thức không?

Việc miễn học phần do trường quyết định theo quy chế riêng, thường dựa trên kết quả học tập có xác nhận. Kiến thức tự học không có giấy tờ thường không được miễn, nhưng giúp bạn học nhanh và nhẹ hơn.

Học liệu mở nước ngoài có thay được môn đặc thù trong nước không?

Không thay được các môn gắn với pháp luật, chuẩn mực, quy định của Việt Nam. Những môn này nên học bằng giáo trình trong nước ở thư viện và văn bản hiện hành trên cổng thông tin chính thức của cơ quan nhà nước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138