HoanToan.comHoàn Toàn
Đọc điều kiện "miễn phí"

Phần mềm mã nguồn mở ngừng phát triển hay đổi giấy phép: bản đang dùng còn quyền gì

Dự án mã nguồn mở đổi giấy phép, bị mua lại hay bỏ dở: bản đã tải vẫn dùng được, nhưng cập nhật bảo mật thì sao, khi nào chuyển sang nhánh tách và đánh giá dự án thế nào.

Shop owner in his fifties and a young technician reviewing a desktop computer with its screen turned away in a small hardware store back office, natural window light, medium shot

Một phiên bản đã phát hành theo giấy phép mã nguồn mở thì quyền của bạn với chính phiên bản đó không bị rút lại: bạn vẫn dùng, sửa, chia sẻ tiếp được theo đúng giấy phép cũ, kể cả khi dự án đổi giấy phép, đổi chủ hay ngừng hẳn. Thứ có thể mất là các phiên bản sau và bản vá bảo mật. Khi điều đó xảy ra, cộng đồng thường tách nhánh, lấy mã nguồn cũ phát triển tiếp dưới tên mới; bộ văn phòng LibreOffice chính là nhánh tách ra từ OpenOffice năm 2010.

Người dùng phổ thông ít khi nghĩ tới chuyện này, cho tới lúc phần mềm quen tay bỗng có thông báo "phiên bản cuối cùng" hay "từ bản sau áp dụng giấy phép mới". Bài này giải thích bốn chuyện có thể xảy ra với một dự án, mỗi chuyện ảnh hưởng tới bạn thế nào, và cách đánh giá một dự án trước khi đặt công việc lên nó. Tình trạng của từng dự án thay đổi theo thời gian, nên kiểm lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của dự án trước khi dùng hay nâng cấp.

Bốn chuyện có thể xảy ra với một dự án mã nguồn mở

Đổi giấy phép cho các phiên bản sau. Chủ dự án, thường là công ty đứng sau, chuyển các bản mới sang giấy phép chặt hơn, ví dụ loại "xem được mã" cấm cung cấp như dịch vụ hay cấm dùng thương mại vượt một ngưỡng. Bản cũ vẫn mở; bản mới thì không còn là mã nguồn mở theo định nghĩa chuẩn.

Chuyển tính năng sang bản trả phí. Mô hình thường gọi là "lõi mở": phần lõi giữ giấy phép mở, còn tính năng doanh nghiệp, bản đám mây hay công cụ quản trị nằm ở bản trả phí. Không vi phạm gì, nhưng bạn cần biết tính năng mình cần nằm ở phần nào.

Đổi chủ. Dự án hoặc công ty đứng sau bị mua lại. Chủ mới có thể giữ nguyên, có thể đầu tư thêm, cũng có thể thu hẹp. Cộng đồng thường phản ứng nhanh nếu thấy hướng đi bất lợi.

Ngừng phát triển. Người duy trì chính hết thời gian, hết kinh phí, hoặc dự án đã được thay thế. Kho mã chuyển sang chế độ lưu trữ, không nhận thay đổi mới. Phần mềm vẫn chạy, nhưng lỗi bảo mật phát hiện sau đó sẽ không được vá.

Mỗi chuyện ảnh hưởng tới bạn thế nào

Đọc theo hàng: chuyện đang xảy ra với dự án bạn dùng, rồi xem bản trên máy bạn và bản sắp tới khác nhau ra sao.

Chuyện xảy raBản bạn đang cóCác bản sauNên làm gì
Đổi giấy phépGiữ nguyên quyền theo giấy phép cũTheo giấy phép mới, có thể có hạn chếĐọc giấy phép mới trước khi nâng cấp; tìm nhánh tách nếu có
Lõi mở, phần trả phíKhông đổiTính năng mới có thể chỉ ở bản trả phíLiệt kê tính năng bạn thật sự cần, xem nằm ở phần nào
Đổi chủKhông đổiTuỳ chủ mớiTheo dõi thông báo chính thức, đừng vội nâng cấp
Ngừng phát triểnVẫn dùng được, không còn bản váKhông cóLên kế hoạch chuyển sang nhánh tách hoặc phần mềm khác
Cộng đồng tách nhánhKhông đổiCó hai dòng phát triển song songSo sức sống của hai bên trước khi chọn

Điểm chung của cả năm hàng: bản bạn đang có không bị ai tắt từ xa, không bị đòi tiền hồi tố. Rủi ro thật nằm ở thời gian về sau, khi phần mềm không được vá mà vẫn mở tệp từ khắp nơi gửi tới.

Vì sao quyền đã cấp không rút lại được

Các giấy phép mã nguồn mở phổ biến được viết để quyền của người nhận bền vững. Giấy phép Apache 2.0 ghi rõ quyền cấp ra là vĩnh viễn và không thể huỷ ngang; GPL phiên bản 3 cũng nói các quyền được cấp là không thể thu hồi, miễn là người nhận tuân thủ điều kiện. Nhiều giấy phép ngắn như MIT không dùng đúng chữ đó, nhưng cách hiểu phổ biến trong cộng đồng là người đã nhận bản phát hành hợp lệ được giữ quyền với bản ấy.

Thêm một lý do thực tế: một dự án lớn có hàng trăm, hàng nghìn người đóng góp, mỗi người giữ quyền tác giả với phần mình viết. Muốn đổi giấy phép toàn bộ, chủ dự án cần sự đồng ý của họ, hoặc phải có sẵn thỏa thuận đóng góp, tức văn bản người đóng góp ký khi gửi mã, chuyển hoặc cấp cho chủ dự án quyền cấp phép lại. Dự án có thỏa thuận kiểu này thì dễ đổi giấy phép hơn; đó là chi tiết đáng xem khi đánh giá rủi ro.

Với người dùng phổ thông, hệ quả gọn lại thế này: tệp cài và mã nguồn của phiên bản bạn đang dùng, nếu được phát hành theo giấy phép mở, là thứ bạn có thể giữ, cài lại, chia sẻ cho đồng nghiệp mãi về sau theo đúng giấy phép đó.

Tách nhánh: khi cộng đồng quyết định đi tiếp

Tách nhánh là việc một nhóm lấy mã nguồn của dự án tại một thời điểm rồi phát triển tiếp độc lập, dưới tên mới vì tên cũ thường là nhãn hiệu của chủ cũ. Giấy phép mã nguồn mở cho phép điều này ngay từ đầu, và đó là lớp bảo hiểm lớn nhất của người dùng: không ai giữ được con tin là mã nguồn.

Ví dụ quen thuộc nhất với dân văn phòng là LibreOffice. Năm 2010, phần lớn cộng đồng phát triển OpenOffice tách ra lập quỹ phi lợi nhuận The Document Foundation và phát hành LibreOffice. Nhánh mới thu hút đa số người đóng góp và phát hành đều đặn từ đó. Trong giới máy chủ và cơ sở dữ liệu cũng có nhiều nhánh tách ra sau khi dự án gốc đổi giấy phép hay đổi chủ.

Khi có hai nhánh, đừng chọn theo tên quen. Xem bên nào phát hành đều hơn, vá lỗi bảo mật nhanh hơn, có tổ chức hay quỹ đứng sau, cộng đồng hỏi đáp đông hơn. Đọc giấy phép của nhánh mới, vì nhánh tách thường giữ nguyên giấy phép mở của bản gốc. Tệp bạn làm ra thường mở được ở cả hai bên trong thời gian đầu, sau đó có thể khác dần.

Dấu hiệu một dự án đang yếu dần

Không dấu hiệu nào một mình đủ để kết luận, nhưng gặp nhiều cùng lúc thì nên chuẩn bị đường lui.

  • Lâu không có bản phát hành mới, trong khi hệ điều hành và định dạng tệp xung quanh đã đổi nhiều.
  • Lỗi bảo mật được báo công khai mà chưa có bản vá sau thời gian dài.
  • Kho mã nguồn chuyển sang chế độ lưu trữ hoặc người duy trì đăng thông báo tìm người tiếp quản.
  • Diễn đàn hỏi đáp vắng, câu hỏi mới không ai trả lời, tài liệu hướng dẫn chỉ dừng ở phiên bản cũ.
  • Trang chính thức không còn hoạt động hoặc tên dự án bị trỏ sang sản phẩm thương mại khác.
  • Chỉ một người duy trì cho một phần mềm nhiều người phụ thuộc, không có tổ chức nào đứng sau.

Phần mềm ngừng phát triển không nguy hiểm như nhau. Một trình xem ảnh cũ chạy trên máy không nối mạng ít rủi ro; một trình duyệt, trình đọc PDF, phần mềm mở tệp từ người lạ gửi đến mà không còn bản vá thì nên thay sớm.

Tình huống: cửa hàng vật liệu và phần mềm quản lý kho

Chú Bình có cửa hàng vật liệu xây dựng, năm năm nay dùng một phần mềm quản lý kho mã nguồn mở do cậu kỹ thuật viên quen cài giúp. Phần mềm chạy ổn, không tốn đồng bản quyền nào. Đầu năm, cậu kỹ thuật viên báo trang dự án đã đăng thông báo ngừng phát triển, người duy trì chính chuyển sang việc khác, và một lỗi bảo mật mới được công bố chưa có ai vá.

Chú hỏi có phải sắp mất phần mềm không. Cậu giải thích: bản đang cài vẫn dùng được, không ai khoá từ xa, nhưng máy kho có nối mạng nên lỗi kia là chuyện cần tính. Trước mắt cậu tách máy kho khỏi mạng ngoài, chỉ để nối với máy in. Rồi cậu tìm hiểu, thấy một nhóm người dùng đã tách nhánh dự án, phát hành đều đặn ba tháng một lần, giữ nguyên giấy phép mở, có công cụ chuyển dữ liệu từ bản gốc.

Cuối tuần đó, cậu xuất toàn bộ dữ liệu kho ra tệp, sao lưu thành hai bản, cài thử nhánh mới trên một máy khác, đối chiếu tồn kho từng nhóm hàng. Khớp xong mới chuyển hẳn. Cửa hàng không mất ngày bán nào, và chú Bình có thêm thói quen hỏi kỹ thuật viên mỗi quý một câu: phần mềm của mình còn ai chăm không.

Đánh giá một dự án trước khi đặt công việc lên nó

Mười lăm phút, làm một lần trước khi đưa phần mềm vào việc quan trọng, rồi soát lại mỗi năm.

  1. Vào trang chính thức của dự án bằng cách gõ đúng tên dự án; ghi tên giấy phép và ngày phát hành bản mới nhất.
  2. Xem lịch phát hành: bản mới ra đều hay đã ngừng lâu; có ghi chú bản vá bảo mật không.
  3. Xem ai đứng sau: một quỹ phi lợi nhuận, một cộng đồng nhiều người, một công ty, hay một cá nhân.
  4. Tìm xem dự án có yêu cầu thỏa thuận đóng góp chuyển quyền không; nếu có, khả năng đổi giấy phép về sau cao hơn.
  5. Thử xuất dữ liệu ra định dạng mở, mở bằng phần mềm khác để chắc mình mang đi được.
  6. Ghi lại tên một hai phần mềm thay thế hoặc nhánh tách, phòng khi cần chuyển.
  7. Giữ một bản tệp cài và mã nguồn của phiên bản đang dùng, kèm tệp giấy phép, trong kho lưu trữ của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Phần mềm mã nguồn mở đổi giấy phép thì bản mình đang dùng có bị thu hồi không?

Không. Phiên bản đã phát hành theo giấy phép mở vẫn giữ nguyên quyền theo giấy phép đó. Bạn dùng, cài lại, chia sẻ tiếp được. Giấy phép mới chỉ áp dụng cho các phiên bản phát hành sau, nên đọc kỹ trước khi nâng cấp.

Tách nhánh dự án có hợp pháp không?

Hợp pháp, vì giấy phép mã nguồn mở cho phép mọi người sửa và phân phối lại mã. Nhánh tách thường phải đổi tên vì tên dự án gốc là nhãn hiệu của chủ cũ. LibreOffice là ví dụ quen thuộc, tách từ OpenOffice năm 2010.

Dùng tiếp phần mềm đã ngừng phát triển có sao không?

Phần mềm vẫn chạy, nhưng lỗi bảo mật phát hiện sau đó không được vá. Rủi ro cao với phần mềm nối mạng hoặc mở tệp từ người lạ, như trình duyệt, trình đọc PDF. Với phần mềm chạy cục bộ ít rủi ro hơn, vẫn nên lên kế hoạch chuyển.

Mô hình lõi mở là gì?

Là cách một công ty giữ phần lõi phần mềm theo giấy phép mở, còn tính năng nâng cao, bản đám mây hay công cụ quản trị doanh nghiệp thì bán riêng. Phần lõi vẫn dùng miễn phí đúng nghĩa; bạn chỉ cần biết tính năng mình cần có nằm trong lõi không.

Thỏa thuận đóng góp mã ảnh hưởng gì tới người dùng?

Thỏa thuận này cho chủ dự án quyền cấp phép lại phần mã người khác đóng góp. Nhờ đó chủ dự án dễ đổi giấy phép cho các bản sau. Với người dùng, đó là một tín hiệu rủi ro nhỏ cần biết, không phải lý do để tránh dự án.

Làm sao biết một dự án mã nguồn mở còn được chăm sóc?

Xem ngày phát hành bản mới nhất, ghi chú bản vá bảo mật, hoạt động trên kho mã nguồn và diễn đàn hỏi đáp, và tổ chức đứng sau. Dự án có quỹ phi lợi nhuận hoặc cộng đồng đông người duy trì thường bền hơn dự án của một cá nhân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138