HoanToan.comHoàn Toàn
Đồ hoạ, ảnh, video và âm thanh miễn phí

Phông chữ tiếng Việt miễn phí: chọn phông đủ dấu, giấy phép mở và cài đặt cho đúng

Tìm phông chữ tiếng Việt miễn phí đủ dấu cho thiệp, tờ rơi, video, trang web: phông theo giấy phép mở OFL, cách thử dấu, cài an toàn và lỗi hiển thị hay gặp.

Elderly Vietnamese calligraphy enthusiast comparing brush strokes on blank pages with a granddaughter holding a tablet with a blank screen, sunny living room, warm side light

Cần phông chữ tiếng Việt miễn phí, đủ dấu, dùng được cho thiệp, tờ rơi, phụ đề video hay trang web, hướng an toàn nhất là phông theo giấy phép phông chữ mở SIL Open Font License (thường viết tắt OFL): cho dùng tự do cả việc thương mại, nhúng vào tài liệu và trang web, chỉ cấm bán riêng tệp phông. Nhiều họ phông theo giấy phép này hỗ trợ tiếng Việt đầy đủ, trong đó có Be Vietnam Pro do nhóm thiết kế người Việt làm. Điều kiện cần nhớ nhất: "tải miễn phí" không có nghĩa "dùng thương mại miễn phí", và phông có tên Việt hoá trên trang tổng hợp không rõ nguồn hay vướng cả giấy phép lẫn lỗi dấu.

Tiếng Việt có hệ dấu chồng nhiều tầng, nhiều phông nước ngoài đẹp nhưng thiếu dấu hoặc đặt dấu lệch. Phần dưới đây chỉ cách thử một phông có đủ dấu không, đọc giấy phép phông, cài cho đúng trên máy và xử lý những lỗi hiển thị hay gặp. Giấy phép của từng phông có thể thay đổi giữa các phiên bản, nên kiểm lại điều kiện hiện hành ở trang chính thức của phông trước khi dùng.

Vì sao phông "đẹp" hay hỏng khi gõ tiếng Việt

Một phông chữ là tập hợp các hình chữ. Tiếng Anh cần chừng vài chục chữ cái, tiếng Việt cần thêm hơn một trăm ký tự có dấu: chữ cái có mũ, có râu, cộng thêm năm dấu thanh đặt ở trên hoặc dưới. Phông không có sẵn các ký tự này thì máy tự lấy từ phông khác để thế vào, nên bạn thấy chữ có dấu lệch kiểu, lệch cỡ so với chữ không dấu, hoặc hiện ô vuông.

Lỗi thứ hai là đặt dấu. Chữ như "ệ", "ở", "ữ" có hai dấu chồng; phông thiết kế cẩu thả để dấu đè lên nhau, chạm dòng trên hoặc lệch sang bên. Lỗi này khó thấy ở cỡ chữ to trên màn hình, lộ rõ khi in thiệp hay làm phụ đề cỡ nhỏ.

Lỗi thứ ba đến từ phông "Việt hoá": ai đó lấy phông nước ngoài, tự vẽ thêm dấu rồi chia sẻ. Có bản làm cẩn thận, nhưng nhiều bản vẽ dấu thô và quan trọng hơn là sửa phông của người khác khi giấy phép không cho phép, nên người dùng lại phải gánh rủi ro. Phông do chính tác giả thiết kế có tiếng Việt, hoặc phông OFL được sửa đúng điều kiện giấy phép, an toàn hơn nhiều.

Giấy phép phông chữ: được làm gì, không được làm gì

Tệp phông là phần mềm, có giấy phép riêng. Bảng so các loại hay gặp khi tìm phông miễn phí:

Loại giấy phépĐược làmKhông được làmGhi chú
SIL Open Font License (OFL)Dùng thương mại, in ấn, nhúng vào PDF, trang web, ứng dụng; sửa phôngBán riêng tệp phông; đặt tên trùng tên dành riêng của phông gốc khi đã sửaGiấy phép mở phổ biến nhất cho phông
Giấy phép phần mềm mở khác (ví dụ Apache)Dùng thương mại, sửa, phân phối lạiBỏ thông báo giấy phép khi phân phối lại tệpMột số họ phông lớn dùng loại này
Miễn phí cho cá nhânDùng cho việc riêng không kiếm tiềnLogo, tem nhãn, quảng cáo, hàng bánMuốn dùng thương mại phải mua giấy phép
Không ghi giấy phépKhông xác định đượcKhông nên đưa vào việc gì công khaiHay gặp ở trang tổng hợp phông Việt hoá

Giấy phép thường nằm trong tệp văn bản đi kèm gói phông, hoặc ghi ở trang chính thức của phông. Lưu tệp đó cùng tệp phông; khi khách hàng hay đối tác hỏi, bạn có ngay bằng chứng.

Thử một phông có đủ dấu trong 15 phút

Trước khi chọn phông cho cả tài liệu, chạy một bài thử nhanh:

  1. Tải phông từ trang chính thức của dự án phông hoặc thư viện phông mở có ghi rõ tác giả và giấy phép. Gói phông là tệp TTF hoặc OTF; gói nào chứa tệp chạy được hay đòi cài chương trình là dấu hiệu bất thường, xoá ngay.
  2. Cài phông cho riêng tài khoản của bạn trước, chưa cần cài cho cả máy.
  3. Mở trình soạn thảo, gõ một câu có đủ các nguyên âm dấu, ví dụ: "Trường Sơn đẹp nhỉ, sương mù ướt cả lối đi, thuở ấy ai còn nhớ những bữa ăn bên bếp lửa?"
  4. Thêm một dòng chữ hoa: "ĐẦU NĂM MỚI, CHÚC ỔN ĐỊNH, VỮNG VÀNG, SỨC KHOẺ". Chữ hoa có dấu hay bị chạm dòng trên nhất.
  5. Đổi qua chữ đậm, chữ nghiêng nếu phông có, rồi phóng lên cỡ to và thu về cỡ nhỏ. Nhìn kỹ các chữ có hai dấu chồng.
  6. In thử một trang hoặc xuất PDF mở trên điện thoại; lỗi dấu nhiều khi chỉ lộ ra trên giấy hoặc màn hình nhỏ.

Phông qua được bài thử này thì đủ cho hầu hết việc. Phông trượt một vài chữ hiếm thì vẫn có thể dùng cho tiêu đề ngắn đã kiểm từng chữ, nhưng đừng dùng cho đoạn văn dài hay phụ đề.

Tình huống: in thiệp mừng thọ cho ông nội

Linh làm kế toán, được giao in thiệp mời tiệc mừng thọ tám mươi của ông nội, vài chục tấm. Linh muốn chữ mềm mại kiểu thư pháp, tìm trên mạng thấy một trang tổng hợp có phông "Việt hoá" rất đẹp, tải về miễn phí.

Gõ thử dòng "Kính mời", chữ đẹp; gõ tiếp tên ông có chữ "Ngữ" thì dấu ngã đè lên mũ, nhìn như vết mực. Phông lại không có tệp giấy phép nào, trang tải chen đầy quảng cáo và đòi tải thêm "trình cài phông" riêng. Linh bỏ, chuyển sang tìm phông theo giấy phép mở có hỗ trợ tiếng Việt từ thư viện phông mở, chọn một phông chữ viết tay cho tiêu đề và Be Vietnam Pro cho phần nội dung.

Linh chạy bài thử dấu, in nháp một tấm trên máy in văn phòng, đưa bố mẹ đọc. Chữ nhỏ đọc rõ, tên mọi người đúng dấu. Thiệp in xong không tốn đồng nào cho phông, và Linh giữ lại hai phông đó cho các việc sau vì biết chắc chúng dùng được.

Chọn phông theo việc: in giấy, màn hình, phụ đề

Đoạn văn dài in trên giấy như thư mời, tờ rơi, sách mỏng cần phông dễ đọc ở cỡ nhỏ, nét đều, dấu rõ. Phông có chân hoặc không chân đều được, miễn là chữ hoa có dấu không chạm dòng trên và khoảng cách dòng đủ rộng cho dấu tiếng Việt. Phông trang trí, phông viết tay chỉ nên dùng cho tiêu đề và tên người, vài chữ là đủ.

Màn hình điện thoại cần phông có độ cao chữ thường lớn, nét không quá mảnh. Chữ mảnh nhìn sang trọng trên bản thiết kế phóng to nhưng biến mất khi xem trên điện thoại ngoài nắng. Với trang web, chọn phông có nhiều độ đậm để phân cấp tiêu đề và nội dung mà không phải trộn nhiều họ phông, tệp nhẹ hơn và trang tải nhanh hơn.

Phụ đề video là nơi khắt khe nhất: chữ xuất hiện vài giây trên nền hình thay đổi liên tục. Phông không chân, đậm vừa, có viền hoặc bóng mờ phía sau, đủ dấu tiếng Việt là công thức an toàn. Tránh phông viết tay, phông nét mảnh cho phụ đề. Dù chọn phông nào, hai họ phông cho một sản phẩm là đủ, một cho tiêu đề và một cho nội dung; thêm nữa thường chỉ làm rối mắt.

Lỗi hiển thị hay gặp và cách xử lý

Gửi tệp sang máy khác thì chữ đổi phông. Máy bên kia không có phông. Với tài liệu cần giữ nguyên hình, xuất PDF có nhúng phông; giấy phép OFL cho phép nhúng. Với bản vẽ, chuyển chữ thành đường nét trước khi gửi.

Chữ có dấu hiện ô vuông hoặc lệch kiểu. Phông thiếu ký tự tiếng Việt. Đổi phông, đừng cố sửa từng chữ bằng tay.

Dấu bị tách rời khỏi chữ khi dán từ nơi khác. Văn bản dán vào có thể dùng kiểu mã hoá dấu tổ hợp, mỗi dấu là một ký tự riêng. Một số phông xử lý kém kiểu này. Gõ lại đoạn đó hoặc dùng công cụ chuyển về dạng dựng sẵn.

Phụ đề video mất dấu. Phần mềm dựng video dùng phông không đủ dấu, hoặc tệp phụ đề lưu sai bảng mã. Chọn phông có tiếng Việt, lưu tệp phụ đề theo bảng mã Unicode UTF-8.

Trang web hiện phông khác trên điện thoại. Trình duyệt không tải được phông nhúng nên thay bằng phông hệ thống. Kiểm phông đã được nhúng đúng và có đủ bộ ký tự tiếng Việt, nhiều thư viện phông cho chọn riêng bộ ký tự Việt để tệp nhẹ.

Cài và quản lý phông cho gọn máy

Cài quá nhiều phông làm máy chậm khởi động phần mềm thiết kế và khó chọn. Vài thói quen giúp gọn:

  • Giữ một thư mục phông gốc trên ổ dữ liệu, mỗi phông một thư mục con có kèm tệp giấy phép và ghi chú nguồn tải.
  • Chỉ cài những phông đang dùng; xong dự án thì gỡ bớt, tệp vẫn còn trong thư mục gốc.
  • Tránh trình quản lý phông lạ hứa "ngàn phông Việt hoá miễn phí": thường kèm quảng cáo, có khi kèm phần mềm không mong muốn. Hệ điều hành đã có sẵn công cụ cài và gỡ phông.
  • Đừng cài đè phông hệ thống bằng bản cùng tên tải từ nơi khác; có thể làm giao diện máy hiển thị sai.
  • Trên Linux, nhiều họ phông mở có trong kho phần mềm của bản phân phối, cài bằng trình quản lý gói là sạch nhất.

Phông dùng cho logo, nhận diện cửa hàng là thứ bạn sẽ gắn bó nhiều năm. Chọn phông có giấy phép rõ ngay từ đầu rẻ hơn rất nhiều so với đổi toàn bộ biển hiệu, bao bì khi bị nhắc giấy phép.

Câu hỏi thường gặp

Phông chữ theo giấy phép SIL Open Font License có dùng cho logo cửa hàng được không?

Được. Giấy phép OFL cho phép dùng phông trong sản phẩm thương mại, kể cả logo, bao bì, quảng cáo. Điều bị cấm là bán riêng tệp phông. Kiểm lại điều kiện hiện hành ở trang chính thức của phông trước khi dùng.

Làm sao biết một phông có hỗ trợ tiếng Việt đầy đủ không?

Gõ thử một câu có đủ nguyên âm có dấu, cả chữ thường lẫn chữ hoa, ở cỡ to và nhỏ, kiểm các chữ có hai dấu chồng như ệ, ở, ữ. Nhiều thư viện phông mở cho lọc theo ngôn ngữ, nhưng vẫn nên thử bằng mắt.

Phông Việt hoá tải trên trang tổng hợp có dùng được không?

Rủi ro. Nhiều phông Việt hoá được sửa từ phông gốc mà không có quyền, không kèm giấy phép, dấu vẽ thô. Dùng cho việc riêng thì ít hậu quả, nhưng logo, tờ rơi, sản phẩm bán nên dùng phông có giấy phép rõ ràng.

Nhúng phông vào tệp PDF gửi khách có vi phạm giấy phép không?

Với phông theo giấy phép OFL và nhiều giấy phép mở khác thì không, nhúng là việc được phép. Phông thương mại có thể giới hạn nhúng; xem tệp giấy phép đi kèm hoặc trang của nhà phát hành phông.

Có cần ghi tên phông chữ khi dùng trong thiết kế không?

Thường không. Giấy phép OFL không yêu cầu ghi tên phông trên sản phẩm thiết kế. Yêu cầu giữ thông báo giấy phép chỉ áp dụng khi bạn phân phối lại chính tệp phông, ví dụ đưa phông vào gói tài nguyên chia sẻ cho người khác.

Tải phông chữ có thể bị nhiễm mã độc không?

Tệp phông chuẩn là TTF hoặc OTF, bản thân ít rủi ro. Rủi ro nằm ở gói tải kèm tệp chạy được, trình cài phông lạ hoặc trang tải đầy quảng cáo. Chỉ tải từ trang chính thức của dự án phông hoặc thư viện phông mở có tên tác giả rõ ràng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138